gahetNA in het Nationaal Archief

Staten-Generaal

1.01.02
N.M. Japikse, A. van der Poest Clement
Nationaal Archief, Den Haag
1969
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

1.01.02
Auteur: N.M. Japikse, A. van der Poest Clement
Nationaal Archief, Den Haag
1969
CC0

Periode:

1431-1796
merendeel 1576-1796

Omvang:

1030,30 meter; 17560 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een groot aantal brieven/bijlagen is echter gesteld in een vreemde taal, vooral Frans, Duits, Engels, Italiaans en Latijn. Daarnaast komen ook stukken in andere, niet-westerse talen voor (Russisch, Arabisch, Perzisch, Ottomaans, etc.)

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief. De Duitse stukken zijn grotendeels in het Kurrentenschrift geschreven.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De Staten-Generaal belichaamden sinds de Pacificatie van Gent (1576) het bovengewestelijk landsheerlijk gezag in de (Noordelijke) Nederlanden. Zij werden gevormd door afgevaardigden (gedeputeerden) van de provinciale Staten. De belangrijkste bezigheden waren de buitenlandse betrekkingen in de meest algemene zin, de verdediging te land en ter zee, het bestuur van de Generaliteitslanden, het oppertoezicht op de geoctrooieerde handelscompagnieën (Verenigde Oostindische Compagnie VOC, West-Indische Compagnie WIC) en het bestier der gezamenlijke financiën.
Het archief van de Staten-Generaal bestaat uit een aantal grote series: de resoluties (inventarisnummers 1-4861), de bijlagen bij de resoluties: ingekomen stukken in liassen (inventarisnummers 4862-8039), de overige ingekomen stukken als staten van oorlog, verbalen en rapporten alsook de uitgaande brieven (inventarisnummers 8040-11086B), de brievenboeken, aktenboeken en andere registers (inventarisnummers 11087-12547), de zgn. Loketkas en de Secrete kas (inventarisnummers 12548-12596) en de tractaten en ratificaties na 1700, overgedragen archivalia, inventarissen en catalogi (inventarisnummers 12597-12721).

Archiefvormers:

  • Staten-Generaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

  • Zoals in alle archieven van Staten-Colleges het geval is, werd ook in dit archief een onderscheid toegepast tussen ordinaris en secrete resoluties van de Staten-Generaal. Het belang van de behandelde zaken tijdens de vergaderingen van de Staten-Generaal gaf hierbij de doorslag. Beide groepen (1.1 en 1.2) vallen uiteen in series van minuut-resoluties en net-resoluties. Onder de laatste soort werden tevens de gedrukte resoluties gerangschikt, evenals de indices van zaken op de resoluties, die over een langere termijn dan één jaar werden samengesteld. Als sluitstuk werd een derde groep (1.3) gevormd van registers van ordinaris en secrete resoluties die over speciale onderwerpen handelden. Verdeeld over de drie groepen van ordinaris en secrete resoluties ontstond de navolgende verdeling van de series.

    Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

  • Tot de bijlagen van de resoluties behoorden de ingekomen en uitgaande brieven en stukken, die de grondslag vormden van de besprekingen tijdens de vergaderingen der Staten-Generaal en de op grond hiervan genomen besluiten. Evenals ten aanzien van hun resoluties werd ook ten opzichte van de ingekomen en uitgaande brieven en stukken een onderscheid toegepast tussen ordinaris en secrete brieven. Vrijwel alle ingekomen brieven en stukken werden voorzien van de datum van behandeling in de desbetreffende vergadering der Staten-Generaal. Deze data werden vergezeld door de opmerking "Lectum" of "Exhibitum". De verschillende brieven en stukken werden afgeschreven in de registers van ingekomen en uitgaande brieven der Staten-Generaal, terwijl de orginele ingekomen brieven en de minuten van uitgaande brieven werden opgenomen in de liassen. Uitgezonderd hiervan werden de ingekomen stukken, zoals verbalen, die wegens hun formaat niet in de liassen of in de loketkas konden worden opgenomen. Aldus ontstonden verschillende series ingekomen brieven en stukken, alsmede van uitgaande brieven. Onderscheiden worden:

    1. de "liassen loopende", 1550-1796;
    2. de "liassen Admiraliteyten", 1613-1795;
    3. de "liassen Munte", 1616-1794;
    4. de "liassen Oostindische Compagnie", 1623-1795;
    5. de "liassen Westindische Compagnie", 1623-1795;
    6. de "liassen Maastricht", 1632-1793;
    7. de "liassen Engelandt", 1584-1795
    8. de "liassen Hoogduytschlandt", 1578-1795;
    9. de "liassen Emden en Oostfrieslandt", 1580-1758;
    10. de "liassen Vranckryck", 1593-1796;
    11. de "liassen Italien, Savoyen, Constantinopelen, Venetien, Zalée ende Barbarien", 1596-1796;
    12. de "liassen Portugal", 1641-1795;
    13. de "liassen Spangien", 1649-1795;
    14. de "liassen Sweeden", 1591-1796;
    15. de "liassen Denemarcken", 1579-1795;
    16. de "liassen Poolen," 1579-1795;
    17. de "liassen Moscoviën", 1615-1795;
    18. de "liassen Brussel", 1716-1794;
    19. de "liassen America", 1782-1796;
    20. de "liassen Vredehandelingen", 1643-1748;
    21. de liassen betreffende bijzondere onderwerpen, 1590-1687;

    1. de Staten van Oorlog te land en ter zee;
    2. de verbalen en rapporten van Nederlandse vertegenwoordigers in den vreemde (buitenlandse verbalen);
    3. de verbalen en rapporten van bezendingen van de Staten-Generaal aan de provinciën en Generaliteitslanden (binnenlandse verbalen);
    4. de verbalen, journalen, memoriën en rapporten betreffende het beheer van de admiraliteiten en van 's Lands vloot (admiraliteitszaken);
    5. de dossiers betreffende processen in Brabant, Vlaanderen, Landen van Overmaze, Staats-Overkwartier van Gelre en West-Indië;
    6. de rekeningen van Vlaanderen en van veroverde gebieden.
  • De registers van ingekomen- en uitgaande brieven bevatten zowel originele brieven van en aan de Staten-Generaal voor zover dit de depêcheboeken betreft, maar als afschriften van ingekomen en minuten van uitgaande brieven in. Deze afschriften werden opgenomen in de brievenboeken. Bij de registratuur van de resoluties sloot zich die van de brieven aan. Terwijl de eerste zich regelmatig en geleidelijk ontwikkelde kan dit niet gezegd worden van de registratuur der brieven. Verschillende systemen werden hierbij gevolgd tussen de jaren 1579 en 1672, hetgeen zal blijken uit de beschrijving van de hieronder volgende depêcheboeken en brievenboeken.

    • Tijdens de oorspronkelijke organisatie van de griffie van de Staten-Generaal was bepaald dat de uitgaande brieven bij de ingekomen brieven zouden worden geregistreerd. In het begin van de 17e eeuw werd dit systeem echter afgeschaft en men behielp zich tot 1650 met de originele stukken in de liassen. In het jaar 1578 werden vier soorten depêcheboeken voorgeschreven t.w.: 1. 'd'affaires d'importance'. 2. 'pour les affaires concernans le duc d'Alençon' 3 'pour les affaires de la reyne d'Angleterre'. 4. 'des affaires concernans l'Empire'.

      Vertaald in het Nederlands werden deze zaken als volgt weergegeven met: 1. Ordinaris depêcheboeken . 2. Franse depêcheboeken. 3. Engelse depêcheboeken. 4. Hoogduitse depêcheboeken.

      De beschrijving van deze boeken volgt hieronder.

    • De registers van ingekomen en uitgaande brieven bevatten afschriften van de ordinaris en secrete brieven van de Staten-Generaal, hiervoor samengevat onder de titel 'Bijlagen van de Resolutiën van de Staten-Generaal'. Tussen de jaren 1646 en 1672 werden drie soorten registers voorgeschreven, n.l. een register voor de ingekomen ordinarisbrieven, een register voor de uitgaande ordinarisbrieven en een register voor de ingekomen secrete brieven. Deze registers die uitgroeiden tot series worden hieronder successievelijk beschreven.

      • Bij resolutie van 23 juni 1650 bepaalden de Staten-Generaal dat de ingekomen ordinarisbrieven moesten worden ingeschreven in registers. Tegen het raadplegen van de stukken in de liassen bestonden grote bezwaren en men maakte zich zorgen dat zij zouden kunnen zoek raken. De brieven werden na deze datum chronologisch afgeschreven, maar de bijlagen en memories hierbij behorende liet men voorlopig achterwege. Op 1 juli 1669 ving men aan ook voor deze bijlagen en memories een afzonderlijk register bij te houden. Dit systeem werd echter in 1680 gereorganiseerd. Men boekte toen de brieven met de bijlagen en memories in hetzelfde register, maar men legde drie soorten brievenboeken aan n.l. 1. Het binnenlandse register bevattende brieven met bijlagen en memories, ingekomen uit de verschillende provincies, van de geassocieerde steden, van de Colleges van de Admiraliteit, van de kamers van de West- en Oost-Indische Compagnieën, van de directeuren van de Levantse Handel. 2. Het Duitse register bevattende brieven met bijlagen en memories, ingekomen uit Duitsland, Polen, Denemarken, Zweden en Rusland. 3. Het Franse register bevattende brieven met bijlagen en memories, ingekomen uit Frankrijk, Spanje, de Spaanse, later Oostenrijkse Nederlanden, Engeland, Portugal, Italië, Turkije, Barbarije en Amerika. In deze drie soorten registers zijn de stukken naar hun herkomst onder respecten geplaatst, terwijl tafels deze indeling verduidelijken. In de hierna volgende beschrijving zullen de drie periodes van organisatie worden aangegeven.

      • Deze brieven werden gedurende lange tijd niet geregistreerd. Men ving met dit werk aan in 1672, doch geregeld eerst in 1673 in een daartoe bestemd register waarin ook de bijlagen werden opgenomen.

      • Ter aanvulling van de registers van ingekomen ordinarisbrieven en bijlagen over de jaren 1650-1796 werden in de 18e eeuw bij de griffie van de Staten-Generaal ook de brieven uit de liassen afgeschreven, welke vóór 1650 niet in registers waren opgenomen. Deze serie registers bevat afschriften van verschillende instanties, ook van de centrale regering vóór 1576. Deze afschriften werden vervaardigd van de brieven en bijlagen in de liassen 'Loopende', 'Engelandt', 'Vranchrijck', 'Italien', 'Spangien' en 'Portugal'. Men kan deze brievenboeken o.m. zien als voortzetting van de depêcheboeken. Tevens werden in deze serie registers van ingekomen brieven opgenomen die gelijktijdig met de aankomst van de brieven in de 18e eeuw werden afgeschreven. Het betreft hier de registers Amerika en Admiraliteiten.

      • Bij resolutie van 14 maart 1646 gaven de Staten-Generaal bevel de uitgaande brieven in een speciaal register te boeken, hetgeen o.m. verband hield met de resumptie van deze brieven waartoe tegelijkertijd besloten werd. De secrete uitgaande brieven liet men uit deze registers weg omdat zij geboekt werden in de registers van secrete resoluties achter de besluiten waaruit zij waren voortgekomen.

    • Van 1771 af getiteld 'Registers der Paspoorten', voordien 'Quohieren van de Paspoorten'. Bevatten extract-resoluties houdende beschikking op rekesten waarbij paspoorten in verband met de heffing van convooien en licenten werden aangevraagd.

    • Voordat de administratie van de Generaliteitsfinanciën op een vaste voet geregeld was en aan de Raad van State en de Generaliteitsrekenkamer was opgedragen, strekten de bemoeiingen van de Staten-Generaal zich ver uit. Dagelijks nam de vergadering besluiten waarbij uitgaven ten laste van rekenplichtige Generaliteitsambtenaren werden gesteld. De daarop betrekking hebbende akten werden door de griffier in de vorm van ordonnanties opgesteld. Zij werden sedert 1586 in het ordonnantieboek geregistreerd. Langzamerhand beperkten zich genoemde bevelschriften tot die welke op de ontvanger-generaal van de Unie werden geslagen. In 1624 werd bepaald dat de Raad van State voortaan de ordonnanties zou depêcheren. Men hield echter het register bij totdat deze werkzaamheid in 1656 werd gestaakt.

    • Hoewel geen akten in eigenlijke zin zijn de rekeningen van de ontvangers en de kwitanties van de klerken van de Staten-Generaal hier opgenomen omdat zij even als de ordonnantieboeken de administratite bij de griffie betreffen. De rekeningen van de ontvangers bevatten de boekhouding van exploiten en boeten die werden verlangd bij het aanbinden van processen voor de Staten-Generaal. De ontvanger van deze exploiten en boeten had tevens de taak het recht te innen op de octrooien van de Staten-Generaal verleend aan personen die over hun goederen in Staats-Vlaanderen bij uiterste wil wensten te beschikken. Het geheel van deze ontvangsten vormde een geheim fonds waarvan de bestemming door de Staten-Generaal telkens werd geregeld. De kwitanties van de klerken ter griffie raken het depêchegeld dat aan hen door de griffier als schrijfloon werd uitgekeerd.

  • Ten einde de overzichtelijkheid van de inhoud van de Loketkas en de Secrete kas te bevorderen werde deze in de navolgende rubrieken gerangschikt:

    A. Stukken afkomstig van de Spaanse Regering in de Nederlanden, opgenomen in de Loketkas van de Staten-Generaal, 1431-1576 augustus.

    B. Stukken afkomstig van de regeringsarchieven van de Geünieerde en Nader-Geünieerde Nederlandse Provinciën, opgenomen in de Loketkas en de Secrete kas van de Staten-Generaal, 1576 september - 1588 mei.

    C. Stukken afkomstig van de Staten-Generaal onder verschillende respecten opgenomen in de Loketkas en de Secrete kas van dit Staatscollege, 1588 juni - ca. 1795.

    De aanwezige dossiers en losse stukken werden van een doorlopende nummering voorzien, maar in de tekst is steeds verwezen naar de oude nummers van de Loketkas en de Secrete kas welke in de resp. inventarissen anno 1677 werden vastgesteld. De verschillende respecten van beide kasen zijn thans genummerd als volgt:

    12548. Loketkas lopende

    12549. Loketkas lopende zonder jaar

    12550. Loketkas particuliere stukken

    12551. Loketkas processen

    12552. Loketkas Munt

    12553. Loketkas Maastricht

    12554. Loketkas kopieën Maastricht

    12555. Loketkas 's-Hertogenbosch

    12556. Loketkas kopieën 's-Hertogenbosch

    12557. Loketkas Peelland

    12558. Loketkas Oosterwijk

    12559. Loketkas Kempenland

    12560. Loketkas Maasland

    12561. Loketkas Admiraliteit

    12562. Loketkas convooien en licenten

    12563. Loketkas Oost-Indische Compagnie

    12564. Loketkas West-Indische Compagnie

    12565. Loketkas omlopers Vlaanderen

    12566. Loketkas rekeningen Vlaanderen

    12567. Loketkas kaarten

    12568. Loketkas Oost-Friesland

    12569. Loketkas Duitsland

    12570. Loketkas Duitsland zonder jaar

    12571. Loketkas Zweden

    12572. Loketkas Denemarken

    12573. Loketkas Brandenburg

    12574. Loketkas Frankrijk

    12575. Loketkas Spanje

    12576. Loketkas Engeland

    12577. Loketkas Portugal

    12578. Loketkas Italië, Savoye, Turkije, Marokko, Venetië, Zalee, Barbarije

    12579. Secrete kas lopende

    12580. Secrete kas Admiraliteit

    12581. Secrete kas Oost-Indische Compagnie

    12582. Secrete kas West-Indische Compagnie

    12583. Secrete kas Oost-Friesland

    12584. Secrete kas Duitsland

    12585. Secrete kas Zweden

    12586. Secrete kas Denemarken

    12587. Secrete kas Frankrijk

    12588. Secrete kas Spanje

    12589. Secrete kas Engeland

    12590. Secrete kas Portugal

    12591. Secrete kas Polen

    12592. Secrete kas Italië

    12593. Secrete kas Turkije

    12594. Secrete kas Barbarije

    12595. Secrete kas Perzië

    12596. Secrete kas obligaties

    Hiermede werd bereikt dat de Loketkas en de Secrete kas in het geheel van het archief van de Staten-Generaal konden worden opgenomen. Bij raadpleging of verwijzing vermelde men dus het nummer van het betrokken respect en het oude nummer dat de dossiers en stukken oudtijds droegen. De ordening van deze stukken is in het archief gebleven zoals in 1677 werd vastgesteld. Een voorbeeld: St. Gen. 12561.1 betekent Loketkas Admiraliteit 1.

  • In het jaar 1700 was de Secrete kas van de Staten-Generaal geheel vol geraakt zodat naar andere middelen werd gezocht om de dossiers en stukken van geheim karakter op te bergen. Er werden nu drie afzonderlijke verzamelingen gevormd n.l. van: 1. De tractaten van de Staten-Generaal met andere mogendheden gesloten, van 1701-1797. 2. De ratificaties van deze tractaten door de Staten-Generaal en deze mogendheden uitgevaardigd, van 1701-1797. 3. De ingekomen secrete brieven van 1701-1796. Deze brieven zijn thans beschreven en geordend in het hoofdarchief van de Staten-Generaal onder de inventarisnummers 5462-5477, 5719-5722, 5750, 5816-5817, 6003-6015, 6584-6690, 6743-6746, 6864-6887, 6997-7009, 7037-7041, 7161-7168, 7224-7237, 7303-7310, 7355-7360, 7397-7410, 7454-7460, 7463, 7464-7471.

  • Behalve de bescheiden hier beschreven ontvingen de Staten-Generaal ook de schriftelijke nalatenschap van Lieuwe van Aitzema, historicus van de 17e eeuw. Zij lieten de stukken van deze verzameling opnemen in de serie verbalen van Nederlandse gezanten in den vreemde en in de Loketkas van de Staten-Generaal. Blijkens de inventaris van de collectie in Verslagen van 's Rijks Oude Archieven, 1916, I, blz

    209 vgl. werden de stukken weer uit het archief van de Staten-Generaal gelicht en als afzonderlijke collectie beschreven.

    Evenmin zijn hier beschreven de archieven afkomstig van de Nederlandse gezantschappen in het buitenland. De Nederlandse gezanten waren hiertoe bij hun aftreden verplicht, doch er waren maar weinigen die zich aan dit voorschrift hielden. De meeste legatiearchieven werden dan ook omstreeks 1855 door het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan het Algemeen Rijksarchief overgedragen. Dit was een reden te meer om deze archieven samen met de bij de Staten-Generaal ingeleverde archivalia van de legaties in een afzonderlijke inventaris te beschrijven en ook afzonderlijk te ordenen.

Reacties

Wil U er -wellicht ten overvleode- graag even op wijzen dat in toegang 1.01.02 het inv.nr. 12548.489.3 twee maal voor komt, met twee verschillende beschrijvingen.
m.vr.gr.
George Sanders,
Paleis Het loo nationaal Museum

Dat klopt. Het "fysieke"inventarisnummer bevat 2 verschijllende stukken die in de toegang onder verschillende rubrieken zijn gerangschikt. Dit soort gevallen komt vaker voor.
Diederick Kortlang
Nationaal Archief

Bij mijn onderzoek naar de geschiedenis van de heerlijkheid Dongen vond ik in het archief van de Staten Generaal (1.01.02) onder inv. nr. 12557.16 de volgende omschrijving (bij benadering): Stukken betreffende de geestelijke goederen en kerkrekeningen van de heerlijkheid Dongen in 1648 overgeleverd aan de Staten Generaal. Na raadpleging van de betreffende stukken blijken deze niet betrekking te hebben op de heerlijkheid Dongen (gelegen in de Baronie van Breda), maar op de heerlijkheid (Den) Dungen in de Meijerij van 's Hertogenbosch. Het opschrift op het omslag van de stukken is dan ook: 'Dungen', en niet 'Dongen'.
Met vriendelijke groet,
Rene Andries

Dank voor uw correctie. We passen de beschrijving aan.

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in