gahetNA in het Nationaal Archief

Staten-Generaal

1.01.02
N.M. Japikse, A. van der Poest Clement
Nationaal Archief, Den Haag
1969
cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok:

1.01.02
Auteur: N.M. Japikse, A. van der Poest Clement
Nationaal Archief, Den Haag
1969
CC0

Periode:

1431-1796
merendeel 1576-1796

Omvang:

1030,30 meter; 17559 inventarisnummers.

Taal van het archiefmateriaal:

Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een groot aantal brieven/bijlagen is echter gesteld in een vreemde taal, vooral Frans, Duits, Engels, Italiaans en Latijn. Daarnaast komen ook stukken in andere, niet-westerse talen voor (Russisch, Arabisch, Perzisch, Ottomaans, etc.)

Soort archiefmateriaal:

Normale geschreven en gedrukte teksten. De Nederlandstalige stukken van vóór ca. 1700 zijn geschreven in het gotische cursiefschrift, met name in de oud-Hollandse klerkencursief. De Duitse stukken zijn grotendeels in het Kurrentenschrift geschreven.

Archiefbewaarplaats:

Nationaal Archief, Den Haag

Samenvatting van de inhoud van het archief:

De Staten-Generaal belichaamden sinds de Pacificatie van Gent (1576) het bovengewestelijk landsheerlijk gezag in de (Noordelijke) Nederlanden. Zij werden gevormd door afgevaardigden (gedeputeerden) van de provinciale Staten. De belangrijkste bezigheden waren de buitenlandse betrekkingen in de meest algemene zin, de verdediging te land en ter zee, het bestuur van de Generaliteitslanden, het oppertoezicht op de geoctrooieerde handelscompagnieën (Verenigde Oostindische Compagnie VOC, West-Indische Compagnie WIC) en het bestier der gezamenlijke financiën.
Het archief van de Staten-Generaal bestaat uit een aantal grote series: de resoluties (inventarisnummers 1-4861), de bijlagen bij de resoluties: ingekomen stukken in liassen (inventarisnummers 4862-8039), de overige ingekomen stukken als staten van oorlog, verbalen en rapporten alsook de uitgaande brieven (inventarisnummers 8040-11086B), de brievenboeken, aktenboeken en andere registers (inventarisnummers 11087-12547), de zgn. Loketkas en de Secrete kas (inventarisnummers 12548-12596) en de tractaten en ratificaties na 1700, overgedragen archivalia, inventarissen en catalogi (inventarisnummers 12597-12721).

Archiefvormers:

  • Staten-Generaal

Beschrijving van de series en archiefbestanddelen

  • Zoals in alle archieven van Staten-Colleges het geval is, werd ook in dit archief een onderscheid toegepast tussen ordinaris en secrete resoluties van de Staten-Generaal. Het belang van de behandelde zaken tijdens de vergaderingen van de Staten-Generaal gaf hierbij de doorslag. Beide groepen (1.1 en 1.2) vallen uiteen in series van minuut-resoluties en net-resoluties. Onder de laatste soort werden tevens de gedrukte resoluties gerangschikt, evenals de indices van zaken op de resoluties, die over een langere termijn dan één jaar werden samengesteld. Als sluitstuk werd een derde groep (1.3) gevormd van registers van ordinaris en secrete resoluties die over speciale onderwerpen handelden. Verdeeld over de drie groepen van ordinaris en secrete resoluties ontstond de navolgende verdeling van de series.

    Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • De redactie van deze minuten werd tot en met 12 mei 1637 tijdens de vergaderingen vastgesteld, terwijl deze minuut-resoluties door de griffier in registers werden ingeschreven. Ingevolge de resolutie van de Staten-Generaal d.d. 13 mei 1637 werd voorgeschreven, dat de resoluties van elke vergadering tijdens de volgende vergadering zouden worden geresumeerd. Deze bepaling hield in, dat de griffier bij de aanvang van deze vergaderingen de resoluties voorlas, waarna zij opnieuw in stemming werden gebracht en goedgekeurd. De aldus gevormde serie minuut-resoluties strekte zich uit over de jaren 1576-1684.

        Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • In het jaar 1671 ontstond er een nieuwe methode om de resoluties van de Staten-Generaal te notuleren, hetgeen mogelijk was, omdat zich een eenvormige redactie van de resoluties had ontwikkeld. Het extenderen van de resoluties had nu plaats tijdens de vergaderingen van de Staten-Generaal. De griffier vermeldde nu alleen de conclusie over een propositie, welke in deliberatie was gebracht. De aldus gevormde serie resoluties werd aangeduid met de woorden "Eerste minuten". Na afloop van de vergadering extendeerde de griffier de minuut in een losse katern. Deze minuten werden tijdens de volgende vergadering geresumeerd. Zodoende ontstond sedert 1671 een serie "Geresumeerde minuten". Bij afwezigheid van de griffier geschiedde het extenderen van de resoluties door de commies. Later maakte hij hierbij gebruik van een vaste klerk, die onder zijn leiding de resoluties extendeerde. In 1680, toen ook de commies tot de vergaderingen van de Staten-Generaal was toegelaten, droeg de griffier de extensie van de ordinaris resoluties aan hem op. De commiezen en tweede griffiers, die elkander zijn opgevolgd, hebben deze arbeid geregeld verricht en deden dit met behulp van hun vaste klerk. Sedert 1744 werd de regel, dat de meeste resoluties door deze klerk werden geëxtendeerd. Onder Hoofdstuk 2a volgt de beschrijving van de "Eerste minuten" en onder hoofdstuk 2b de beschrijving van de "Geresumeerde minuten" van de notulen van de vergaderingen van de Staten-Generaal. Beide series strekten zich uit over de periode 1671-1796, maar vertonen thans enkele hiaten tijdens het ontstaan.

        Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • In de instructie voor de secretarissen van de Staten-Generaal d.d. 19 april 1578, art. 12, was voorgeschreven, dat zij naast de registers van minuut-resoluties ook een net exemplaar van de resoluties moesten laten bijhouden. Dit werk behoorde tot de taak van de vaste klerk van de griffiers. Toen in 1638 naast deze serie een tweede serie net-exemplaren ontstond (zie hoofdstuk IV) veranderde de naam van de oorspronkelijke serie in "dubbel". Deze laatste serie stierf af in het jaar 1671 in verband met een omvangrijke reorganisatie van het archief van de Staten-Generaal, waardoor het bijhouden van deze serie overbodig werd. Het stelsel van "eerste minuten" en "geresumeerde minuten" dat in 1671 zijn intrede deed, verving de dubbele serie net-registers van de resoluties van de Staten-Generaal.

        Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • Toen in 1637 de resumptie van de resoluties van de Staten-Generaal op de volgende dag was ingevoerd (zie hoofdstuk 1) en de griffier hierdoor niet verplicht was de resoluties terstond te redigeren, schreef hij ze alleen in minuut op. Nadat deze minuut de resumptie was "gepasseerd" gaf hij de minuut aan een vaste klerk, die deze daarna boekte in het register, dat de griffier vroeger had gehouden, terwijl de griffier zelf zijn reeks minuten vervolgde in een serie, aansluitend bij de oorspronkelijke serie minuut-resoluties (zie hoofdstuk 1).

        Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties, met hun indices in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • Het plan tot het drukken van de resoluties van de Staten-Generaal dateert van 1669 en men beoogde aanvankelijk niets anders dan een gemakkelijke verspreiding der voornaamste besluiten, niet het vormen van een complete serie van Statenresoluties. Bij een onderzoek van de gedrukte resoluties, die lopen van januari 1671 - 1 maart 1796, en een vergelijking daarvan met de geschreven resoluties blijkt dit uit het opschrift van elk katern wekelijkse resoluties -jaar voor jaar gebonden-: "Extracten uyt 't register der resolutiën", enz. en verder uit de inhoud van zo'n katern. Alle buitenlandse aangelegenheden zijn opgenomen, alsmede de zaken van algemeen belang, zoals concenten, defensie, handel. Requesten van particulieren, als ook resoluties over lokale aangelegenheden ontbreken geheel. De incompleetheid komt ook naar voren in de paginering; elke katern is op zichzelf genummerd van 1 tot ± 10. Onderaan elk katern staat aangegeven hoeveel exemplaren voor de Generaliteit zijn afgedrukt. Het aantal varieert tussen de 10 en de 18. Bij het samenstellen van elke jaargang is men blijkbaar zeer slordig te werk gegaan. Zo ontbreken de resoluties van 1 - 13 januari 1671. Of deze nooit gedrukt zijn dan wel overgeslagen bij binden is niet bekend. Hetzelfde geldt voor de resoluties van 19 december 1674 - 8 januari 1675 en die van 22 januari - 29 januari 1675 en 29 mei - 11 juni 1675. Ook voor de andere jaren kan niet worden ingestaan voor voltalligheid der wekelijkse katernen. Bij de druk van de resoluties van 1672 - 1675 is heel veel uitgevallen. In 1686 komt de eerste verandering, de eerste stap in de richting van volledige druk der resoluties: het opschrift "Extracten uyt 't register", enz. vindt men nog slechts bij de aanvang van het jaar en de paginering loopt nu het gehele deel door, van p.1 - 539, waardoor men meer de indruk van een doorlopend register van resoluties krijgt; ook begint men dit jaar voor het eerst in het gedrukte exemplaar de "presentes" te vermelden. In 1687 leest men voorin: "Resoluties van de Hoog Hogende Heeren Staten-Generael", enz., welke titel in 1690 als hoofd boven de resoluties komt te staan ter vervanging van het sinds 1687 gebruikte: "Extract uyt 't register. Volgens die titel kan men dus sinds 1690 een volledige weergave der staten-handelingen verwachten. Al is in de eerstkomende jaren bij de druk reeds minder uitgevallen, compleet zijn de resoluties geenszins, doch bij het schiften is zeer inconsequent te werk gegaan, zodat men althans voor binnenlandse aangelegenheden -en vooral lokale kwesties- niet op het gedrukte register kan afgaan. In 1695 treedt de laatste verandering in, waarin een teken kan worden gezien van verdere completering; iedere dag wordt, zoals in het geschreven register, ook hier vermeld: "De resoluties, gisteren genomen, zijn gelezen en geresumeerd" enz., en inderdaad is van nu af weinig meer weggelaten en zo dit geschiedt, blijkbaar meer door slordigheid dan wel uit moedwil. Het doel is van 1695 geweest de geschreven resoluties woordelijk in druk weer te geven en vooral in de laatste ± 20 jaren is men hierin vrijwel geslaagd. In 1785 houden de registers van de griffier op en heeft men de minuut-resoluties voor de druk moeten gebruiken.

        Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties, met hun resoluties in onderlinge samenhang zijn beschreven.

      • Genoemd "Dubbelt".

        Zie ook de tabellarische inventaris, waarin de series resoluties, in onderlinge samenhang zijn beschreven.

    • In deze afdeling werden opgenomen de resoluties betreffende:

      1. de Unie van Utrecht, 1579;
      2. de Grote Vergaderingen, 1651, 1716-1717;
      3. binnenlandse zaken;
      4. zeezaken;
      5. militaire zaken;
      6. muntzaken;
      7. octrooien en exploiten;
      8. de Oost-Indische Compagnie;
      9. de West-Indische Compagnie;
      10. buitenlandse zaken (vredesonderhandeingen Munster, Zweden en Denemarken, Oost-Friesland en Gezanten)
      .
  • Tot de bijlagen van de resoluties behoorden de ingekomen en uitgaande brieven en stukken, die de grondslag vormden van de besprekingen tijdens de vergaderingen der Staten-Generaal en de op grond hiervan genomen besluiten. Evenals ten aanzien van hun resoluties werd ook ten opzichte van de ingekomen en uitgaande brieven en stukken een onderscheid toegepast tussen ordinaris en secrete brieven. Vrijwel alle ingekomen brieven en stukken werden voorzien van de datum van behandeling in de desbetreffende vergadering der Staten-Generaal. Deze data werden vergezeld door de opmerking "Lectum" of "Exhibitum". De verschillende brieven en stukken werden afgeschreven in de registers van ingekomen en uitgaande brieven der Staten-Generaal, terwijl de orginele ingekomen brieven en de minuten van uitgaande brieven werden opgenomen in de liassen. Uitgezonderd hiervan werden de ingekomen stukken, zoals verbalen, die wegens hun formaat niet in de liassen of in de loketkas konden worden opgenomen. Aldus ontstonden verschillende series ingekomen brieven en stukken, alsmede van uitgaande brieven. Onderscheiden worden:

    1. de "liassen loopende", 1550-1796;
    2. de "liassen Admiraliteyten", 1613-1795;
    3. de "liassen Munte", 1616-1794;
    4. de "liassen Oostindische Compagnie", 1623-1795;
    5. de "liassen Westindische Compagnie", 1623-1795;
    6. de "liassen Maastricht", 1632-1793;
    7. de "liassen Engelandt", 1584-1795
    8. de "liassen Hoogduytschlandt", 1578-1795;
    9. de "liassen Emden en Oostfrieslandt", 1580-1758;
    10. de "liassen Vranckryck", 1593-1796;
    11. de "liassen Italien, Savoyen, Constantinopelen, Venetien, Zalée ende Barbarien", 1596-1796;
    12. de "liassen Portugal", 1641-1795;
    13. de "liassen Spangien", 1649-1795;
    14. de "liassen Sweeden", 1591-1796;
    15. de "liassen Denemarcken", 1579-1795;
    16. de "liassen Poolen," 1579-1795;
    17. de "liassen Moscoviën", 1615-1795;
    18. de "liassen Brussel", 1716-1794;
    19. de "liassen America", 1782-1796;
    20. de "liassen Vredehandelingen", 1643-1748;
    21. de liassen betreffende bijzondere onderwerpen, 1590-1687;

    1. de Staten van Oorlog te land en ter zee;
    2. de verbalen en rapporten van Nederlandse vertegenwoordigers in den vreemde (buitenlandse verbalen);
    3. de verbalen en rapporten van bezendingen van de Staten-Generaal aan de provinciën en Generaliteitslanden (binnenlandse verbalen);
    4. de verbalen, journalen, memoriën en rapporten betreffende het beheer van de admiraliteiten en van 's Lands vloot (admiraliteitszaken);
    5. de dossiers betreffende processen in Brabant, Vlaanderen, Landen van Overmaze, Staats-Overkwartier van Gelre en West-Indië;
    6. de rekeningen van Vlaanderen en van veroverde gebieden.
  • De registers van ingekomen- en uitgaande brieven bevatten zowel originele brieven van en aan de Staten-Generaal voor zover dit de depêcheboeken betreft, maar als afschriften van ingekomen en minuten van uitgaande brieven in. Deze afschriften werden opgenomen in de brievenboeken. Bij de registratuur van de resoluties sloot zich die van de brieven aan. Terwijl de eerste zich regelmatig en geleidelijk ontwikkelde kan dit niet gezegd worden van de registratuur der brieven. Verschillende systemen werden hierbij gevolgd tussen de jaren 1579 en 1672, hetgeen zal blijken uit de beschrijving van de hieronder volgende depêcheboeken en brievenboeken.

  • Ten einde de overzichtelijkheid van de inhoud van de Loketkas en de Secrete kas te bevorderen werde deze in de navolgende rubrieken gerangschikt:

    A. Stukken afkomstig van de Spaanse Regering in de Nederlanden, opgenomen in de Loketkas van de Staten-Generaal, 1431-1576 augustus.

    B. Stukken afkomstig van de regeringsarchieven van de Geünieerde en Nader-Geünieerde Nederlandse Provinciën, opgenomen in de Loketkas en de Secrete kas van de Staten-Generaal, 1576 september - 1588 mei.

    C. Stukken afkomstig van de Staten-Generaal onder verschillende respecten opgenomen in de Loketkas en de Secrete kas van dit Staatscollege, 1588 juni - ca. 1795.

    De aanwezige dossiers en losse stukken werden van een doorlopende nummering voorzien, maar in de tekst is steeds verwezen naar de oude nummers van de Loketkas en de Secrete kas welke in de resp. inventarissen anno 1677 werden vastgesteld. De verschillende respecten van beide kasen zijn thans genummerd als volgt:

    12548. Loketkas lopende

    12549. Loketkas lopende zonder jaar

    12550. Loketkas particuliere stukken

    12551. Loketkas processen

    12552. Loketkas Munt

    12553. Loketkas Maastricht

    12554. Loketkas kopieën Maastricht

    12555. Loketkas 's-Hertogenbosch

    12556. Loketkas kopieën 's-Hertogenbosch

    12557. Loketkas Peelland

    12558. Loketkas Oosterwijk

    12559. Loketkas Kempenland

    12560. Loketkas Maasland

    12561. Loketkas Admiraliteit

    12562. Loketkas convooien en licenten

    12563. Loketkas Oost-Indische Compagnie

    12564. Loketkas West-Indische Compagnie

    12565. Loketkas omlopers Vlaanderen

    12566. Loketkas rekeningen Vlaanderen

    12567. Loketkas kaarten

    12568. Loketkas Oost-Friesland

    12569. Loketkas Duitsland

    12570. Loketkas Duitsland zonder jaar

    12571. Loketkas Zweden

    12572. Loketkas Denemarken

    12573. Loketkas Brandenburg

    12574. Loketkas Frankrijk

    12575. Loketkas Spanje

    12576. Loketkas Engeland

    12577. Loketkas Portugal

    12578. Loketkas Italië, Savoye, Turkije, Marokko, Venetië, Zalee, Barbarije

    12579. Secrete kas lopende

    12580. Secrete kas Admiraliteit

    12581. Secrete kas Oost-Indische Compagnie

    12582. Secrete kas West-Indische Compagnie

    12583. Secrete kas Oost-Friesland

    12584. Secrete kas Duitsland

    12585. Secrete kas Zweden

    12586. Secrete kas Denemarken

    12587. Secrete kas Frankrijk

    12588. Secrete kas Spanje

    12589. Secrete kas Engeland

    12590. Secrete kas Portugal

    12591. Secrete kas Polen

    12592. Secrete kas Italië

    12593. Secrete kas Turkije

    12594. Secrete kas Barbarije

    12595. Secrete kas Perzië

    12596. Secrete kas obligaties

    Hiermede werd bereikt dat de Loketkas en de Secrete kas in het geheel van het archief van de Staten-Generaal konden worden opgenomen. Bij raadpleging of verwijzing vermelde men dus het nummer van het betrokken respect en het oude nummer dat de dossiers en stukken oudtijds droegen. De ordening van deze stukken is in het archief gebleven zoals in 1677 werd vastgesteld. Een voorbeeld: St. Gen. 12561.1 betekent Loketkas Admiraliteit 1.

  • In het jaar 1700 was de Secrete kas van de Staten-Generaal geheel vol geraakt zodat naar andere middelen werd gezocht om de dossiers en stukken van geheim karakter op te bergen. Er werden nu drie afzonderlijke verzamelingen gevormd n.l. van: 1. De tractaten van de Staten-Generaal met andere mogendheden gesloten, van 1701-1797. 2. De ratificaties van deze tractaten door de Staten-Generaal en deze mogendheden uitgevaardigd, van 1701-1797. 3. De ingekomen secrete brieven van 1701-1796. Deze brieven zijn thans beschreven en geordend in het hoofdarchief van de Staten-Generaal onder de inventarisnummers 5462-5477, 5719-5722, 5750, 5816-5817, 6003-6015, 6584-6690, 6743-6746, 6864-6887, 6997-7009, 7037-7041, 7161-7168, 7224-7237, 7303-7310, 7355-7360, 7397-7410, 7454-7460, 7463, 7464-7471.

  • Behalve de bescheiden hier beschreven ontvingen de Staten-Generaal ook de schriftelijke nalatenschap van Lieuwe van Aitzema, historicus van de 17e eeuw. Zij lieten de stukken van deze verzameling opnemen in de serie verbalen van Nederlandse gezanten in den vreemde en in de Loketkas van de Staten-Generaal. Blijkens de inventaris van de collectie in Verslagen van 's Rijks Oude Archieven, 1916, I, blz

    209 vgl. werden de stukken weer uit het archief van de Staten-Generaal gelicht en als afzonderlijke collectie beschreven.

    Evenmin zijn hier beschreven de archieven afkomstig van de Nederlandse gezantschappen in het buitenland. De Nederlandse gezanten waren hiertoe bij hun aftreden verplicht, doch er waren maar weinigen die zich aan dit voorschrift hielden. De meeste legatiearchieven werden dan ook omstreeks 1855 door het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan het Algemeen Rijksarchief overgedragen. Dit was een reden te meer om deze archieven samen met de bij de Staten-Generaal ingeleverde archivalia van de legaties in een afzonderlijke inventaris te beschrijven en ook afzonderlijk te ordenen.

Reacties

Wil U er -wellicht ten overvleode- graag even op wijzen dat in toegang 1.01.02 het inv.nr. 12548.489.3 twee maal voor komt, met twee verschillende beschrijvingen.
m.vr.gr.
George Sanders,
Paleis Het loo nationaal Museum

Dat klopt. Het "fysieke"inventarisnummer bevat 2 verschijllende stukken die in de toegang onder verschillende rubrieken zijn gerangschikt. Dit soort gevallen komt vaker voor.
Diederick Kortlang
Nationaal Archief

Bij mijn onderzoek naar de geschiedenis van de heerlijkheid Dongen vond ik in het archief van de Staten Generaal (1.01.02) onder inv. nr. 12557.16 de volgende omschrijving (bij benadering): Stukken betreffende de geestelijke goederen en kerkrekeningen van de heerlijkheid Dongen in 1648 overgeleverd aan de Staten Generaal. Na raadpleging van de betreffende stukken blijken deze niet betrekking te hebben op de heerlijkheid Dongen (gelegen in de Baronie van Breda), maar op de heerlijkheid (Den) Dungen in de Meijerij van 's Hertogenbosch. Het opschrift op het omslag van de stukken is dan ook: 'Dungen', en niet 'Dongen'.
Met vriendelijke groet,
Rene Andries

Dank voor uw correctie. We passen de beschrijving aan.

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in