Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Staatsbezoek aan Vaticaan


Den Haag

Het staatsbezoek aan Vaticaanstad is een primeur voor Nederland. Koning Willem-Alexander is het eerste Nederlandse staatshoofd dat het Vaticaan of de Heilige Stoel officieel bezoekt.

Relatie Vaticaan Nederland

De verhouding tussen Nederland en het Vaticaan kent een grillig patroon. Een diplomatieke vertegenwoordiging is regelmatig onderwerp van een heftige discussie tussen katholieken en protestanten geweest. Met als resultaat dat de diplomatieke post meerdere keren is ingesteld en weer opgeheven.

Kerkelijk opperhoofd

In 1871 roept Nederland zijn gezant terug, omdat een jaar eerder een eind kwam aan de oorspronkelijke Pauselijke Staat. De Staat is ingekrompen tot een microstaatje en de paus heeft geen wereldlijke macht meer. Het terugroepen van de gezant is een gevolg van het aangenomen amendement van het liberale Tweede Kamerlid G. Dumbar. Hij ziet geen reden nog langer een gezant bij de paus te hebben nu hij ’enkel geworden is het kerkelijk opperhoofd van een gedeelte der Christenheid’. Tot ongenoegen van veel katholieken is er voorlopig geen Nederlandse vertegenwoordiger meer in Vaticaanstad.

Eerste Wereldoorlog

In 1915, de Eerste Wereldoorlog is in volle gang, ontplooit het Vaticaan vredesinitiatieven. De Nederlandse regering wil ook graag bijdragen aan het herstel van de vrede en wil weer een gezant in Vaticaanstad aanstellen. Het moet volgens het parlement wel een tijdelijk gezantschap zijn, een permanente vertegenwoordiging is nog echt een brug te ver. Overigens speelt noch het Vaticaan, noch Nederland een rol in de vredesonderhandelingen na de oorlog.

Katholiek zaakje

Meteen na de Eerste Wereldoorlog gaan in de Tweede Kamer stemmen op om het tijdelijk gezantschap op te heffen. Minister Klarenbeek van Buitenlandse Zaken voelt daar niets voor en maakt er in 1920 zelfs een permanente diplomatieke post van omdat hij vindt dat het Vaticaan een grote rol in het diplomatieke verkeer speelt en Nederland daarin niet kan ontbreken. Tot ongenoegen van behoudende protestanten die volgens Van Karnebeek een gezantschap ten onrechte ‘als een Katholiek zaakje zien’.

Pogingen tot opheffing

De behoudende protestanten dienen elk jaar bij de begroting van Buitenlandse Zaken een amendement in om het gezantschap op te heffen, omdat het in strijd zou zijn met de protestantse traditie van Nederland. Het Tweede Kamerlid G.H. Kersten (SGP) zegt in 1922 dat men hem een antipapist mag noemen maar hij ‘haat den Roomsche als persoon niet, doch vorder voor ons land het Protestantsch karakter op; dat is de eisch onzer volkshistorie’. Het is telkens weer spannend of de motie wordt aangenomen.

Nacht van Kersten

In 1925 wordt voor de vijfde keer het gezantschap aan de orde gesteld. SGP-er Kersten gaat weer flink tekeer: ‘het gezantschap drukt een Roomsch cachet op Nederland, is een krenking van het Calvinistisch karakter van het Nederlandsche volk en leidt tot een versterking van de Roomsche politiek’. Het katholieke Kamerlid Nolens laat weten dat het gezantschap voor katholieken een bijzondere betekenis heeft en opheffing daarvan uiterst grievend zou zijn. Het amendement van Kersten wordt in de nacht van 10 op 11 november aangenomen. De vier katholieke ministers dienen hun ontslag in en het kabinet Colijn valt. De gezant wordt naar Nederland teruggeroepen.

Herstel van betrekkingen

In de Tweede Wereldoorlog gaan opnieuw stemmen op een gezant in Vaticaanstad te benoemen. Het Vaticaan is een diplomatieke stad van grote betekenis. Toch duurt het nog tot 1944 eer een gezant wordt benoemd. Koningin Wilhelmina is een groot tegenstandster en gaat met moeite overstag. Koningin Juliana en Beatrix zijn nooit officieel op staatsbezoek geweest in Vaticaanstad. Die eer is voor koning Willem-Alexander en koningin Maxima weggelegd. 

Nationaal Archief

2.02.21.01 Handelingen Staten-Generaal
2.05.10.09 Gezantschap Heilige Stoel/Kerkelijke Staat

M.J.A.Y Stieger, Touwtrekkerij om een gezantschap: de diplomatieke relatie tussen Nederland en de Heilige Stoel: 1871-1998, signatuur 154 D23

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in