Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Museumweek ‘Ons echte goud’: de dodo


Den Haag

De tentoonstelling De Wereld van de VOC in het Nationaal Archief is in de Nationale Museumweek gratis te bezoeken. Meer dan 400 musea laten hun favoriete pronkstuk (Ons echte goud) aan het publiek zien. Het Nationaal Archief koos voor de dodo als pronkstuk in de VOC-tentoonstelling.

Een onbekende vogel op Mauritius

Jacob van Heemskerk vertrekt op 23 april 1601 met een vloot van vijf schepen, waaronder de 'Gelderland', naar de Molukken. Onderweg slaan zij op het eiland Mauritius vers voedsel in. Water, fruit, vogels, vissen en schildpadden zijn op het eiland makkelijk te vinden. Een van de vogels is de dodo of walgvogel.

Dodo in het scheepsjournaal

In het scheepsjournaal van de 'Gelderland' is de dodo beschreven: hij is ‘soo groot als by ons de Swaen’. Naast beschrijvingen staan in het scheepsjournaal ook enkele tekeningen van vissen, een schildpad en dodo’s. Het zijn de enige schetsen naar levende dodo’s ooit gemaakt. De dodo leeft in de bossen van Mauritius. Hij kan niet vliegen en is als loopvogel makkelijk te vangen. Tot de komst van de Nederlanders heeft de vogel geen natuurlijke vijanden. De dodo is in de tweede helft van de 17e eeuw uitgestorven.

Taaie walgvogels

Het is de vraag of de dodo is uitgestorven omdat de Nederlanders zoveel dodo’s hebben gegeten. Zo smakelijk is het beest niet. Het reisjournaal van de 'Gelderland' meldt:’Dese voghels (die) wy walchvogels noemden, om dat sy seer tay om eeten waren, doch de maghe met de borst was seer goet. (..) Wy conden de menichte van tortelduyfkens becomen, dewelcke ons vrij wat lieffelijcker van smaeck waren.’

Import van vijanden

Tot de VOC het eiland in bezit neemt, is het onbewoond. Het eiland is vernoemd naar prins Maurits, de zoon van Willem van Oranje. In 1638 bouwt de VOC een groot fort. Bij opgravingen in het afval van de Nederlanders bij het fort zijn geen dodobotten gevonden maar wel botten van meegevoerde dieren als varkens, honden, katten, geiten en apen. Zij aten de eieren en jongen van de dodo’s. Elders op Mauritius zijn in een drooggelegd moeras honderden botten van dodo’s gevonden.

Uitsterven

Het ligt dus meer voor de hand dat de dodo is uitgestorven door toedoen van de meegebrachte dieren en daarmee indirect door mensen. Het kappen van bomen kan ook van invloed zijn geweest op het einde van de dodo. In de tentoonstelling De wereld van de VOC zijn de tekeningen uit het reisjournaal en een reconstructie van de dodo te zien.


Nationaal Archief

1.04.01 Compagnieën op Oost-Indië, inv.nr. 135
reisjournaal van het schip de ‘Gelderland’, 1601-1603

Tentoonstelling De wereld van de VOC

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in