Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

De Leidse buskruitramp 1807


Den Haag

Op 12 januari 1807 om kwart over vier ’s middags ontploft midden in Leiden een schip met ruim 17.000 kg buskruit aan boord.

Een grote ramp

De knal wordt tot in Den Haag gehoord en, naar men zegt, zelfs in Amsterdam gevoeld. De ravage is enorm. Er vallen meer dan 150 doden, ruim 2000 gewonden en 220 woningen worden verwoest. De woonwijk rondom de Steenschuur is compleet weggevaagd.

Lodewijk Napoleon, een voortvarend vorst

In de avond van 12 januari reist koning Lodewijk Napoleon direct naar Leiden om de ramp met eigen ogen te aanschouwen. Hij staat op de puinhopen om zijn medeleven te betuigen en steekt hoogst persoonlijk zijn handen uit de mouwen om de slachtoffers te helpen. Met zijn alom gewaardeerde bezoek aan de rampstad zet hij de toon voor de monarchie; voortaan laten koningen en koninginnen zich nadrukkelijk zien bij grote catastrofes.

Hulp voor de stad

Koning Lodewijk Napoleon stelt een premie in van tien dukaten (52,10 gulden) voor iedere burger die levend onder het puin wordt gehaald. De dag na de ramp zegt hij de stad Leiden een voorschot van 100.000 gulden toe voor leniging van de eerste nood. Op 16 januari gaat op initiatief van de koning een landelijke geldinzamelingsactie van start. De actie wordt een groot succes, er komt ruim één miljoen gulden binnen.

Onderzoek

Lang wordt aangenomen dat schipper Van Schie de ramp heeft veroorzaakt. Maar onderzoek door Arti Ponsen in het archief van het Hof van Holland, bijna 200 jaar later, laat zien dat Van Schie tijdens de ramp thuis in zijn Delftse herberg zit. Hij is dus niet verantwoordelijk voor de explosie. Maar hoe is het mogelijk dat twee jonge mannen en een knecht alleen worden gelaten met de gevaarlijke lading zonder deskundig toezicht of behoorlijke instructies?

Doofpot

Getuigen wijzen Adam Schouw, degene die de kruittransporten regelt, aan als verantwoordelijke. Hij is commies-stapelier van 's Lands Stapelmagazijn in Delft. Schouw verschuilt zich weer achter zijn superieuren, hoge legerofficieren. De hele kwestie van transport, opslag en fabricage van buskruit is bovendien staatsgeheim zodat er geen openbare rechtszitting kan plaatsvinden. Het Hof van Holland seponeert de zaak dan ook. De dossiers verdwijnen eeuwenlang in de 'secrete (geheime) archieven' van het Hof van Holland tot nieuw onderzoek de ware toedracht aan het licht brengt.

Nationaal Archief

2.01.01.07 Staatssecretarie Lodewijk Napoleon, inv.nr. 91 (KB 13 januari 1807, nr. 3)
3.03.01.01 Hof van Holland, inv.nr. 5635

Peter van Zonneveld, Meer over de buskruitramp: in: Plaatsen van herinnering. Nederland in de twintigste eeuw, redactie (Amsterdam 2005) signatuur S3055

A. Ponsen en E. van der Vlist (red.), Het Fataal Evenement. De buskruitramp van Leiden in 1807, Uitgeverij Ginkgo, (Leiden 2007) 

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in