Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

De langste kabinetsformatie ooit


Den Haag

Hoe lang de kabinetsformatie nog duurt weet niemand, maar dat die meer tijd gaat kosten dan de langste kabinetsformatie ooit, is niet te hopen.

Lange kabinetsformaties

De vorming van het kabinet - Van Agt I duurt 208 dagen en wordt vaak genoemd als de langste in de geschiedenis. Dat is waar als we Tweede Kamerverkiezingen als uitgangspunt nemen. Maar gaan we verder terug in de tijd dan slaat de kabinetsformatie van 1804-1805 alle records.

Formateur Schimmelpenninck

De politicus en oud-ambassadeur in Parijs, Rutger Jan Schimmelpenninck, formeert een regering waar hij 222 dagen voor nodig heeft. Na langdurige onderhandelingen wordt hij de regeringsleider met de titel van raadpensionaris en de politicus Alexander Gogel wordt minister van Financiën.

Bataafse tijd

Van 1795 tot 1813, de jaren van de Franse overheersing, beleeft Nederland een verwarrende tijd. Revolutionairen stichten de Bataafse republiek en Nederland staat voortdurend onder druk en invloed van Frankrijk. Als Lodewijk Napoleon aan de macht komt, eist hij een stabiele eenhoofdige regering die zich onvoorwaardelijk richt naar de Franse wensen. Schimmelpenninck moet een nieuwe regering gaan vormen en een nieuwe grondwet opstellen.

Overheidsfinanciën

Op 20 september 1804 begint Schimmelpenninck na overleg met de volksvertegenwoordiging (het Staatsbewind) met verkenningen. Twee zaken staan centraal: de staatsvorm en de openbare financiën. Schimmelpenninck voelt wel voor een presidentieel stelsel. Gogel en anderen vinden dat niet passen in de republikeinse traditie van Nederland maar zien geen mogelijkheid dit tegen te houden. Zij zijn van hun kant weer vóór de invoering van nationale belastingen. Maar tegen het alternatief van een drastische verlaging van de rente op de staatsschuld. En daar voelen de vertegenwoordigers van het Staatsbewind weer niets voor.

Moeizame onderhandelingen

Schimmelpenninck wil Gogel graag als bewindsman van Financiën. De beide heren voeren moeizame onderhandelingen. Gogel probeert Schimmelpenninck te overtuigen dat een nationaal belastingstelsel goed mogelijk is. Schimmelpenninck wil zich daar niet op vastleggen en Gogel blijft bij zijn afkeer van een presidentieel systeem. Het duurt nog een half jaar voor ze tot overeenstemming komen.

Knopen doorhakken

In maart 1805 komen Schimmelpenninck en Gogel opnieuw bij elkaar om definitief knopen door te hakken. Na drie dagen overleggen valt de beslissing. Gogel accepteert het presidentiële systeem omdat zijn ideaal van de eenheidsstaat gerealiseerd wordt met de invoering van nationale belastingen en de sterke beperking van de macht van steden en gewesten.

Een nieuwe regering

Op 29 april 1805 legt Schimmelpenninck de eed af als raadpensionaris en per 1 mei benoemt hij Gogel als secretaris van staat (minister) voor Financiën. Na 222 dagen is er dan eindelijk een nieuwe nationale regering.
Hopelijk laat de huidige kabinetsformatie dit record staan en is er binnenkort een nieuw kabinet.

Bron: Jan Postma, De langste kabinetsformatie in Nederland (1804-1805), in: Me Judice, 17 maart 2017

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in