Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Brieven uit Deshima


Den Haag

Titia Bergsma komt 200 jaar geleden, op 16 augustus 1817, aan op het eiland Deshima in de baai van Nagasaki. Haar man Jan Cock Blomhoff neemt haar en hun zoontje in strijd met de Japanse wet mee naar de Nederlandse handelspost.

Het loopt niet goed af. Titia moet terug en overlijdt, waarschijnlijk door een in Azië opgelopen ziekte, enkele jaren later. Het historische verslag van de reis is nu online beschikbaar op www.brievenuitdeshima.nl

Alleenrecht op handel met Japan

Vanaf de zeventiende tot in de negentiende eeuw heeft Nederland het exclusieve recht op handel met Japan. Hiervoor zijn van Japanse kant strikte voorwaarden gesteld. De kooplieden moeten verblijven op een klein schiereiland in de baai van Nagasaki. Dit eiland, Deshima, mogen ze alleen bij uitzondering verlaten. Westerse vrouwen, ook echtgenotes, meenemen is niet toegestaan.

De reis van Titia Bergsma

Als Jan Cock Blomhoff hoofd van de handelspost wordt, probeert hij het laatste toch. Hij reist met zijn vrouw Titia en zijn zoon via Batavia naar Deshima. Daar wordt het al snel duidelijk dat Titia en zijn zoon niet mogen blijven. Na bijna vier maanden, als het schip waarmee ze gekomen zijn gelost en weer geladen is, vertrekken ze weer. Titia overlijdt na terugkomst binnen enkele jaren, verzwakt door de reis en waarschijnlijk door een in Azië opgelopen ziekte.

Blijvende indruk in Japan

Titia en het meegenomen kindermeisje Petronella Muns zijn de eerste westerse vrouwen sinds lange tijd die in Japan verblijven. Kunstenaars leggen de familie vast. Tussen de voor Japanners exotische afbeeldingen van westerse kooplieden krijgt ook Titia een plek. 

Het verslag van de reis

Uniek is het verslag van de reis dat door aanverwanten aan het Nationaal Archief is geschonken. De auteur van het verslag is de vader van Titia. Hij schrijft het verhkaal na haar overlijden op voor zijn kleinzoon. Hij gebruikt daarvoor brieven en verslagen die hij van zijn dochter en schoonzoon ontving.
Het verslag laat het persoonlijk leven zien van een gezin dat begin 1800 naar De Oost gaat, een reis die veel gezinnen maakten. Het beschrijft het verloop van de reis per driemaster, het dagelijks leven in Batavia en het bijzondere verblijf op Deshima. Ook voor de houding ten opzichte van slavernij - vijf of zes slaven reisden mee naar Japan - en de harde omgang met personeel is het originele verslag een heldere bron.

De ernstige gevolgen voor de gouverneur van Nagasaki beschrijft het verslag bijna terloops in één zin. Deze functionaris krijgt de doodstraf omdat hij Titia na herhaaldelijke verzoeken om te vertrekken niet als straf gedood heeft en daarnaast onder druk van de familie voor haar heeft proberen te bemiddelen. Een direct gevolg van de poging van Jan Cock Blomhoff tegen beter weten in.

De website www.brievenuitdeshima.nl

Brieven uit Deshima is gemaakt door Jolien Hemmes. Zij las het verslag van de reis bij familieonderzoek. Dit bijzondere persoonlijke verslag verdient het volgens haar om door veel meer mensen gelezen te worden. Met de website onderstreept zij het belang van het laagdrempelig beschikbaar stellen van originele bronnen.

Op de site staat het volledige manuscript van het reisverhaal en een uitgetypte versie daarvan, aangevuld met historische afbeeldingen. De site biedt verder links en verwijzingen naar sites en publicatie waarop extra informatie te vinden is over de reis en de hoofdpersonen. Zo is de site een plek waar iedereen kennis kan maken met dit bijzondere verhaal. En een vertrekpunt voor wie meer informatie zoekt. Aanvullingen daarvoor zijn van harte welkom!

www.brievenuitdeshima.nl

‘Brieven uit Deshima’ als boek te krijgen

In november 2017 is 'Brieven uit Deshima' als boek verschenen. U kun het bestellen via de website www.brievenuitdeshima.nl

Nationaal Archief

2.21.005.37 Collectie J. Cock Blomhoff [levensjaren 1779-1823] inv.nr. 15

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in