Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

2017 Johanna Westerdijkjaar


Den Haag

Op 10 februari 1917 spreekt Johanna Westerdijk als eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland haar oratierede uit. 100 jaar later is niet meer dan 18% van de hoogleraren een vrouw. Reden voor de minister van OCW om 5 miljoen euro voor 100 extra vrouwelijke hoogleraren in 2017 vrij te maken.

Johanna Westerdijk

Op 3 januari 1917 tekent Koningin Wilhelmina het Koninklijk Besluit waarin zij Mej. Dr. Johanna Westerdijk benoemt tot buitengewoon hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Utrecht ‘om onderwijs te geven in de ziektekunde der planten’. Johanna Westerdijk is sinds 1906 directrice van het Phytopathologisch laboratorium in Amsterdam en neemt een jaar later de leiding op zich van het Centraal Bureau Schimmelcultures in Baarn dat uit zou groeien tot de grootste schimmelcollectie ter wereld.

Wetenschappelijk werk

Internationaal timmert Johanna Westerdijk al vroeg aan de weg; in 1913 reist ze naar Nederlands-Indië om zich te verdiepen in ziektes van tropische gewassen. Doordat de Eerste Wereldoorlog uitbreekt reist ze via China en Japan naar de VS. Ze bezoekt belangrijke proefstations, geeft lezingen en bouwt zo aan een internationaal netwerk.

Nog een benoeming

In 1930 volgt een tweede benoeming tot buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Westerdijk gebruikt haar positie als hoogleraar om ook andere talentvolle vrouwen kansen te geven op een baan. Het overgrote deel van haar werknemers is vrouw en nooit eerder promoveren zoveel vrouwen bij één enkele hoogleraar. Toch blijkt uit onderzoek dat Westerdijk de vrouwenzaak niet of nauwelijks politiek opvatte. Het maakt haar niet uit dat ze vrouw in een mannelijke wetenschapswereld is.

Werken en feesten

Westerdijk heeft een grote liefde voor de wetenschap. Ze bouwt de collectie schimmels uit van 70 tot meer dan 11.000 soorten. Maar ze leeft niet voor de wetenschap alleen. Johanna staat bekend om haar gastvrijheid, hartelijkheid en vrolijkheid. Ze is onconventioneel en muzikaal. Niet voor niets laat ze haar levensmotto ’Werken en feesten vormt schoone geesten’ boven de ingang van het laboratorium in Baarn beitelen.

Zuid-Afrika

In 1938 reist ze met een aantal Nederlandse biologen naar Zuid-Afrika. Ze geeft met het grootste gemak lezingen in het Engels en het Nederlands. Een Zuid-Afrikaanse krant roemt niet alleen haar ‘world-wide scientific reputation als Holland’s First Woman Professor’ maar ook haar ‘amusing companion at a party’ en geweldige repertoire aan komische liederen. Ze leert zelfs de Afrikaanse ’liedjies’ om barrières te doorbreken.

Westerdijkjaar

Aan vrouwelijk talent ontbreekt het anno 2017 zeker niet maar in het Westerdijkjaar is nog heel wat te doen aan de achtergestelde positie van vrouwen in de academische wereld. Het aantal vrouwelijke hoogleraren in Nederland is een van de laagste in de wereld.

Nationaal Archief

2.02.14 Kabinet der Koningin, inv.nr. 6231
2.05.125 Consulaat-Generaal Kaapstad, inv.nr. 112
2.14.58 Ministerie OKW, afdeling Hoger en Wetenschappelijk Onderwijs, inv.nr. 158

P. Faasse, Een beetje opstandigheid Johanna Westerdijk eerste vrouwelijke hoogleraar van Nederland (Amsterdam 2012)

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in