Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Van Prinsesse-, Koninginne- tot Koningsdag


Den Haag

26 april viert Nederland Koningsdag, een dag die voortbouwt op een lange traditie van prinselijke, koninklijke en andere nationale feestdagen.

Onmisbare feestdag

200 jaar geleden wordt Nederland, met het vertrek van de Fransen en de terugkeer van Prins Willem Frederik, weer een onafhankelijke natie. Voor de saamhorigheid en het kweken van vaderlandsliefde is een nationale feestdag onmisbaar.

Waterloodag

De keuze valt op 18 juni. Op die dag in 1815 wordt Napoleon bij Waterloo definitief verslagen. Vanaf 1816 wappert op 18 juni vanaf kerktorens en stadhuizen de Nederlandse vlag. Regionaal worden feestelijkheden georganiseerd maar het is geen algemene vrije of officiële nationale feestdag.

Aan het eind van de 19e eeuw vervaagt de herinnering aan Waterloo en passeert de 18e juni als feestdag steeds vaker onopgemerkt. Maar de behoefte aan een nationale feestdag blijft.

Koninklijke verjaardagen

19e-eeuwse koninklijke verjaardagen worden gevierd met militaire parades en vuurwerk op het Haagse Malieveld en bals en diners voor genodigden. Ook wordt er uitgebreid gevlagd. Ze worden dan wel Konings- en Koninginnedag genoemd maar het zijn geen nationale feestdagen voor het volk. Een schoolopziener denkt in 1868 met weemoed terug aan de viering van de Koningsdagen van Willem I op 24 augustus waarbij feestvuren brandden op de dorpspleinen. Hij pleit in zijn ingezonden brief in een krant voor een Koningsdag met meer kinderspelen en een middag vrij voor de kinderen.

Prinsessedag

Ook de verjaardag van Koning Willem III op 19 februari heet Koningsdag. Het blijft bij parades, mooie verlichting en soms een muziekuitvoering. Maar de komst van prinses Wilhelmina zorgt voor veranderingen: Op haar 5e verjaardag, 31 augustus 1885, wordt de 1e Prinsessedag gevierd. De stad Utrecht organiseert activiteiten voor kinderen waardoor de dag het karakter van een kinderfeest krijgt. In de jaren na 1885 nemen steeds meer steden en dorpen de viering van Prinsessedag over.

Koninginnedag en Prinsessedag

Als Wilhelmina op haar 18e verjaardag koningin wordt, verandert de Prinsessedag in een Koninginnedag. Maar met de geboorte van haar dochter Juliana op 30 april 1909 keert de Prinsessedag weer terug. Daarnaast blijft Koninginnedag, de verjaardag van Koningin Wilhelmina op 31 augustus, een jaarlijkse feestdag. De koninklijke familie bezoekt de feestelijkheden een enkele keer, zo woont Koningin Wilhelmina samen met Juliana in 1913 de kinderfeesten op het Haagse Malieveld bij.
Als Juliana in 1948 de troon overneemt, wordt 30 april vanaf 1949 Koninginnedag. Prinsessedagen behoren dan weer tot het verleden.

Nationale feestdag

Hoewel steeds meer mensen vrij krijgen op Koninginnedag is die pas vanaf 1965 een officiële nationale feestdag en een wettelijke vrije dag. Koningin Beatrix houdt Koninginnedag in stand op haar moeders verjaardag, 30 april. Koning Willem-Alexander verschuift de datum naar 27 april, zijn eigen verjaardag is de nieuwe Koningsdag.

Cultureel Erfgoed

Sinds 2013 is Koninginne- of Koningsdag opgenomen in de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed. Hoe de dag ook wordt genoemd en welke invulling Willem-Alexander ook kiest, de viering van de verjaardag van het Nederlandse staatshoofd is uitgegroeid tot een breed gedragen en groots gevierd nationaal evenement.

Nationaal Archief

3.09.06 Archief gouverneur der residentie, 1840-1939, inv.nrs. 26, 63, 72, 84
2.21.115 Mackay van Ophemert, inv. nr. 722

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in