Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Nederland in Brazilië


Den Haag

Brazilië kleurt in dit WK-voetbal al aardig oranje. Maar wie herinnert zich nog hoe Nederlanders eerder bezit namen van een deel van Brazilië?

Nederlands-Brazilië

In de 17e eeuw is een groot deel van Noordoost Brazilië een Nederlandse kolonie. Sinds 1627 proberen de Hollanders delen van Brazilië op de Portugezen te veroveren. De West-Indische Compagnie (WIC) wil graag vaste voet aan de Braziliaanse grond krijgen om de bloeiende suikerindustrie van de Portugezen over te nemen. In 1630 krijgen de Nederlanders de stad Recife, nu een van de speelsteden tijdens het WK, in handen en van hieruit wordt Nederlands-Brazilië langzaam uitgebreid.

Johan Maurits

De WIC benoemt in 1636 een ‘sterke man’ om een blijvende kolonie in Brazilië te realiseren: Johan Maurits van Nassau-Siegen, achterneef van Willem van Oranje. Gouverneur-generaal van Nassau vestigt zich in de stad Recife en bouwt op het aangrenzende eiland de nederzetting Mauritsstad, compleet met paleis, een botanische tuin en een dierentuin. Door zijn verdraagzame beleid komt de kolonie tot grote bloei. Maar niet voor lang.

Brazilië in beeld

De Nederlandse aanwezigheid in Brazilië levert niet alleen winsten uit de suiker- en de slavenhandel op maar ook een schat aan wetenschappelijke kennis. Gouverneur Johan-Maurits van Nassau haalt wetenschappers, cartografen en kunstenaars naar Brazilië om de flora en fauna, de inheemse bevolking en de geografie te onderzoeken en in beeld te brengen.

Kostbaar Nederlands-Brazilië

In 1641 bereikt de kolonie haar grootste omvang: van de Rio São Francisco in het zuiden tot aan het gebied Maranhão in het noorden. Ondanks de hoge suikerwinsten zijn de uitgaven van Johan Maurits van Nassau aan voortdurende garnizoens- en bevoorradingskosten, de aanleg van bruggen, dijken en grachten, de nieuwe gebouwen en de status die hij voert, veel te hoog. Hij moet bezuinigen op zijn troepenmacht en wordt door de WIC gesommeerd naar de Republiek terug te keren. Johan Maurits vertrekt in 1644 en gaat wonen in zijn nieuwe Haagse stadspaleis dat de naam Mauritshuis zou krijgen.

Het doek valt

Na Johan Maurits’ vertrek gaat het verder bergafwaarts met de Nederlandse kolonie die door Portugese aanvallen steeds kleiner wordt. Het laatste overgebleven bolwerk, Recife, waar de Nederlandse opmars ooit begon, valt in 1654 definitief in Portugese handen en daarmee is Nederlands-Brazilië verleden tijd. Wat blijft zijn de 17e eeuwse schilderijen, tekeningen en aquarellen van Braziliaanse landschappen, inwoners en dieren. En niet te vergeten de prachtige (manuscript)kaarten van onder meer Johannes Vingboons die in het Nationaal Archief te vinden zijn.

Maar wie weet schrijft oranje met dit WK opnieuw Nederlandse geschiedenis in Brazilië.

Nationaal Archief

Bekijk de Braziliaanse kaarten van Johannes Vingboons.

4.VELH, Kaarten Leupe supplement inv.nr. 619-74 

4.VEL Kaarten Leupe, inv.nr. 2165 Kaart van Recife en omgeving, 1632, inv.nr. Y Manuscriptatlas 'Den Corte Beschrijvinge inhoudende de Cust van Brazil ende meer andre plaetsen’. 1640-1649 i.o.v. de WIC  

H. den Heijer en B. Teensma, Nederlands-Brazilië in kaart, Walburg Pers, 2011

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in