gahetNA in het Nationaal Archief

Otto Lanz: beste chirurg onder de kunstkenners


Den Haag

In de collectie van het Nationaal Archief is onlangs een portretfoto van Otto Lanz (1865-1935) gevonden. De foto is gemaakt in de bekende Amsterdamse fotostudio Merkelbach. Lanz was niet alleen een beroemd geneesheer, maar heeft ook een belangrijke bijdrage geleverd aan de collectie van het pas heropende Rijksmuseum.

Het portret van Lanz en zijn vrouw verschijnt op 22 oktober 1927 op de voorpagina van het tijdschrift De Prins. Reden voor publicatie is het 25-jarig jubileum van de uit Zwitserland afkomstige Lanz als hoogleraar bij de faculteit Geneeskunde van de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. Erbij vermeld wordt onder andere: 'Prof. Lanz paart aan zijn buitengewone kundigheden een bizondere gave als docent, waardoor zijn colleges zeer vruchtdragend zijn’. (…)

Groot verzamelaar Italiaanse kunst

Los van zijn verdiensten voor de medische wetenschap staat Lanz vooral bekend als een van de eerste en grootste verzamelaars - en kenners - van vroeg-Italiaanse kunst in Nederland. Zijn collectie vormt onder meer de basis voor de verzameling Italiaanse kunst van het Rijksmuseum, waar delen van de collectie Lanz al in 1906 en 1912 getoond worden. Italiaanse kunst is in deze periode als verzamelgebied in ons land nieuw, in tegenstelling tot andere landen als Duitsland, Engeland en Frankrijk.

Inspiratie voor musea

De flamboyante Lanz omschrijft zichzelf graag als 'de beste kunstkenner onder de chirurgen en de beste chirurg onder de kunstkenners'. In 30 jaar legt hij een representatieve verzameling Italiaanse kunst aan in zijn monumentale woonhuis aan het Museumplein (nummer 9). Het huis is een ontmoetingsplek voor liefhebbers en wetenschappers van Italiaanse kunst. De aanwezigheid van een dergelijke collectie Italiaanse schilderijen, beeldhouwwerken, meubels en objecten stimuleert de toenmalige directeur van het Rijksmuseum, Adriaan Pit, om zich ook op dit terrein te begeven. Lanz bemiddelt in sommige gevallen bij aankopen door het museum of er worden gezamenlijke aankopen gedaan.

Ook andere musea weten hem te vinden. Op de tentoonstelling 'Italiaansche Kunst in Nederlandsch Bezit', die in 1934 in het Amsterdamse Stedelijk Museum wordt gehouden (mede op initiatief van kunsthandelaar Jacques Goudstikker), zijn meer dan 200 stukken afkomstig uit zijn collectie. Daarmee is Lanz de grootste particuliere bruikleengever aan deze tentoonstelling.

Rijkscollectie

Op 23 maart 1935, kort na deze tentoonstelling in het Stedelijk Museum, overlijdt Otto Lanz. Zijn verzameling omvat dan zo'n 430 voorwerpen. Men hoopt dat zijn beroemde collectie bewaard blijft voor Nederland. Het Rijksmuseum onderneemt pogingen om de collectie als geheel te verwerven maar dit mislukt, waarschijnlijk omdat het de financiën niet rond krijgt. Wel geven de erven alle kunstvoorwerpen bij het Rijksmuseum in bewaring. Al snel na het uitbreken van de oorlog worden delen van de collectie Lanz door de Duitsers in beslag genomen en weggevoerd voor het in te richten Führermuseum. Na de oorlog wordt de collectie Lanz als gerecupereerd kunstbezit onderdeel van de rijkscollectie en vormt zo een belangrijke basis voor de collectie Italiaanse kunst van het Rijksmuseum.

Fotostudio Merkelbach

Bekijk meer portretten van de Amsterdamse fotograaf J. Merkelbach in de fotocollectie van het Nationaal Archief.

Onlangs heeft het Stadsarchief Amsterdam een project gelanceerd voor het digitaliseren en identificeren van 10 duizenden portretten van de Amsterdamse Fotostudio Merkelbach uit de periode 1913-1969. Kijk voor meer informatie op de website Red een portret.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in