Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Fusieperikelen in omroepland in de jaren ‘20


Den Haag

Als eerste omroep in Nederland geldt de Hilversumsche Draadlooze Omroep (HDO). Hoewel de HDO op 1 maart 1926 een zelfstandige stichting werd, gaat de oprichting ervan nog enkele jaren terug. De officiële oprichtingsdatum van deze eerste Nederlandse particuliere omroep is 8 juli 1923.

Hilversumsche Draadlooze Omroep

De Nederlandsche Seintoestellen Fabriek (NSF) in Hilversum produceert vanaf haar oprichting in 1918 professionele radiozenders, met name voor de Nederlandse Marine en Luchtmacht. Al snel ziet de NSF ook mogelijkheden voor een breed publiek. De fabriek gaat een zender voor het uitzenden van radioprogramma’s ontwikkelen. Ook gaat de NSF radiotoestellen voor particulieren maken.

Willem Vogt, een medewerker van de NSF, krijgt de opdracht om een organisatie op te richten die de radioprogramma’s moet gaan verzorgen. Zo ontstaat de Hilversumsche Draadlooze Omroep. Het is de HDO die op 21 juli 1923 onder auspiciën van de NSF de eerste reguliere radio-uitzending verzorgt. De presentator daarvan is opnieuw Willem Vogt.

Fuseren is van alle tijden

Een heel lang leven als zelfstandige omroep is de HDO niet beschoren. Al direct in de jaren ’20 zijn er volop fusieplannen. Uiteindelijk leiden die er toe dat HDO in maart 1927 opgaat in de Algemeene Nederlandsche Radio Omroep (ANRO). En aan het einde van datzelfde jaar fuseert de ANRO met de Nederlandsche Omroep Vereeniging (NOV). De fusieorganisatie krijgt de naam Algemeene Vereniging Radio Omroep (AVRO).

Machinaties

De onderhandelingen over de fusie van de NOV met de ANRO vinden plaats onder leiding, of misschien beter bemiddeling, van de minister van Waterstaat. Ondanks dat verlopen ze niet heel erg soepel. Onderling wantrouwen maakt dat er weinig of geen bereidheid is om elkaar veel toe te geven.

Van de kant van de NOV wordt dan ook uiteindelijk expliciet als eis gesteld dat het voorlopig bestuur zich onderling solidair verklaart, in ieder geval in het eerste jaar van het bestaan van de nieuwe fusie-vereniging. Volgens de NOV is dat de ‘eenige waarborg tegen machinaties van aanhangers van één van beide zijden’.

Welke naam?

Ook de naam van de nieuwe omroepvereniging zorgt nog wel voor enige hoofdbrekens. Niet iedereen is aanvankelijk erg enthousiast om de fusieorganisatie ‘Algemeen’ te laten heten. Ook over de organisatievorm (vereniging of stichting) zijn beide partijen het in eerste instantie oneens. Na flink wat overleg lijkt er uiteindelijk toch overeenstemming te zijn over: Algemene Nederlandsche Radio Omroep Vereeniging. Maar net als daarover een besluit genomen zal worden, komt ook de naam Algemeene Nederlandsche Draadlooze Omroep Vereeniging weer om de hoek kijken.

En is een dergelijke lange naam eigenlijk wel zo praktisch? ‘Men denke slechts aan de noodzakelijkheid om dezen naam telkens weer voor den microphoon te moeten hanteeren, hetgeen, voorafgegaan door: “Hier Hilversum!” het telkens uitspreken van een zin van 62 letters beteekent’. Ook als ondertekening van brieven is deze naam ‘van 49 letters’ buitengewoon onpraktisch. Dat de uiteindelijke fusieomroep de naam Algemeene Vereeniging Radio Omroep (AVRO) krijgt, is dan ook duidelijk een compromis.

HDO verzorgt niet eerste radio-uitzending in Nederland

Tot slot moet nog gezegd worden dat de HDO niet de eerste is die in Nederland radio-uitzendingen verzorgt. Die primeur hoort toe aan Hanso Henricus Schotanus a Steringa Idzerda. Idzerda begint om 8 uur in de avond van 6 november 1919 aan een 2 uur durende uitzending Radio Soirée Musicale. Een dag van tevoren heeft Idzerda een advertentie in de krant laten plaatsen om zijn radioprogramma aan te kondigen. De Soirée Musicale van 6 november 1919 geldt dan ook als eerste commerciële uitzending ter wereld.

Nationaal Archief

2.16.25 – Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie (PTT): Hoofdbestuur: Bureau Radio-omroep en Radiodistributie, (1904) 1919-1940 (1941), inv.nr. 44

En ook

Op de website Isgeschiedenis zijn diverse artikelen te vinden over de Nederlandse publieke omroep. Zie bijvoorbeeld ‘Geschiedenis van de publieke omroep in Nederland’ of ‘Eerste radio-uitzending in Nederland’.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in