Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

11e Ketelaarlezing: ‘Een Chineesche schim’. Over het begrijpen van 1813


Den Haag

Prof.dr. Henk te Velde, hoogleraar Vaderlandse Geschiedenis aan de Universiteit Leiden, hield op 16 oktober 2013 de 11e Ketelaarlezing. Ter gelegenheid van het begin van de viering van 200 jaar koninkrijk sprak Te Velde over het jaar 1813.<--break->
In dat jaar landt prins Willem Frederik, zoon van de laatste stadhouder Willem V, op Scheveningen en wordt hij ‘Souverein Vorst’. De Chinese schim uit de titel van de lezing van Te Velde verwijst naar een uitspraak van de hoogleraar Johan Huizinga tijdens een herdenkingsrede in 1913: ‘De Bataaf van 1795 is mij een marionet, en de man der Restauratie een Chineesche schim, en ver naar beide kanten breidt zich de mist van mijn onwetendheid uit’.

1813 belangrijk, maar geen mijlpaal

Voor professor Henk te Velde is die mist al enigszins opgetrokken. In zijn lezing benadrukt hij weliswaar het belang van het jaar 1813, maar vindt het geen mijlpaal: ‘Het proces van centralisatie was al vóór 1813 begonnen, maar is door dat jaar wel permanent geworden. 1813 is het laatste moment geweest dat men nog had kunnen terugkeren naar de federale republiek, daarna was de eenheidsstaat definitief gevestigd.’

Verrassende vanzelfsprekendheid van Oranje

De voornaamste drijfveer om prins Willem in 1813 de Nederlandse soevereiniteit aan te bieden is volgens Te Velde de angst voor regeringloosheid en plundering. Met enige reserve wachten Gijsbert Karel van Hogendorpen zijn mederegenten in de eerste dagen de reactie van het volk af. ‘In 1813 omarmde de elite Oranje; de vanzelfsprekendheid van Oranje was toen even verrassend als de opeens vanzelfsprekende keuze voor de parlementaire democratie aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Verder gaat de parallel natuurlijk niet, want de keuze voor Oranje in 1813 was eerder een keuze tegen democratie. Het was een keuze voor een stevige staat waarvoor men toen centralisatie en in het centrum eenhoofdig gezag nodig achtte,’ aldus Te Velde in zijn lezing.

1813 kern van huidige politieke bestel

Door alle veranderingen heen zijn de grondwet, het parlementair tweekamerstelsel en de constitutionele monarchie, waarvoor in 1813 is gekozen, tot op de dag van vandaag de kern van het Nederlandse politieke bestel gebleven.

De publicatie van de Ketelaarlezing door Henk te Velde is gepland voor december 2013.

Ketelaarlezing

De Ketelaarlezing is genoemd naar de voormalige algemene rijksarchivaris prof.dr. Eric Ketelaar. Sinds 2003 organiseren het Nationaal Archief en de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland jaarlijks deze lezing.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in