Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Openbaar in 2012


Den Haag

Nieuwe informatie over de onafhankelijkheid van Nieuw-Guinea in 1962, over de kabinetscrisis in 1961/’62, maar ook authentieke bronnen over Nederlanders tijdens de Spaanse burgeroorlog in 1936.  
Per 1 januari 2012 wordt weer een aantal archieven in het Nationaal Archief in Den Haag openbaar. Van talloze overheidsarchieven schuift de openbaarheidsgrens een jaartje op. Dat betekent dat voor archieven die na vijftig jaar openbaar worden, de grens nu op 1961 komt te liggen. En voor archieven met een openbaarheidsbeperking van 75 jaar valt het jaar 1936 vrij.  

Openbaar, tenzij....

Volgens de Nederlandse Archiefwet moeten de archieven van de centrale overheid uiterlijk 20 jaar na ontstaan worden overgebracht naar het Nationaal Archief. Alle archieven zijn dan openbaar, tenzij het overbrengende overheidsorgaan besluit de openbaarheid nog voor een bepaalde periode te beperken. Dat gebeurt niet vaak. Meer dan 95% van alle archieven is onmiddellijk na overbrenging openbaar. De wet staat namelijk openbaarheidsbeperkingen maar in weinig gevallen toe en verbindt deze aan strikte regels. Een van de belangrijkste regels is dat de openbaarheid alleen voor een bepaalde periode kan worden beperkt. Na afloop van die periode worden de archieven alsnog openbaar. Daarom is er aan het begin van elk kalenderjaar een openbaarheidsdag bij het Nationaal Archief.

Europa voor WOII

Uit de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog is meer origineel archiefmateriaal te vinden over onderwerpen, die samenhangen met de dreigende oorlog. De archieven van het ministerie van Buitenlandse Zaken en verschillende ambassades bevatten onder andere informatie over Nederlanders die deelnamen aan de Spaanse burgeroorlog en over de activiteiten van Italië in Noord-Afrika. De Italiaanse leider Mussolini was niet tevreden met de bestaande Italiaanse koloniën (Libië, de Dodekanesos, Eritrea en Somaliland), maar voegde daaraan in 1936 Abessinië (Ethiopië) aan toe. Het Abessijnse leger was niet in staat om zich tegen de Italiaanse legers te verzetten. Deze snelle overwinning sterkte Mussolini in zijn gedachte dat het Italiaanse leger kon wedijveren met dat van de grootmachten.

Nieuw-Guinea

Van na de oorlogsjaren valt vooral de kwestie Nieuw-Guinea op in verschillende overheidarchieven. Na de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949 was Nieuw-Guinea nog het enige Nederlandse overzeese gebied in het oosten. Indonesië claimde het gebied evenwel, het Nederlandse kabinet-De Quay streefde naar autonomie. Daarvoor werd in 1961 de Nieuw-Guinea Raad ingesteld. Publicaties van de journalist Willem Oltmans in Vrij Nederland zorgden ervoor dat het Nederlandse beleid veel meer bekend werd bij de publieke opinie. Grote vraagtekens werden gezet bij de haalbaarheid hiervan.

Persoonlijke archieven

Ook een aantal persoonlijke archieven komt beschikbaar voor onderzoek. Het archief van oud-Kamerlid en minister Dolf Joekes (1885-1962) is daar een van. Nu kunnen wij de brieven in zijn archief lezen, die hij schreef in interneringstijd in onder meer Sint Michielsgestel en Buchenwald.
Aardig is verder dat er zowel in het archief van de christelijk historische leider Tilanus als van de KVP-minister Marga Klompé stukken zitten over de Kabinetscrisis 1960-1961. Die ging overigens niet over de Nieuw-Guineakwestie, maar over de bouw van extra woningwetwoningen.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in