gahetNA in het Nationaal Archief

Memoriaelen Ericus Walten (1662-1697) opnieuw in de belangstelling


Den Haag

In het Nationaal Archief in Den Haag zijn de handgeschreven memoriaelen van de zeventiende-eeuwse pamfletschrijver Ericus Walten (1662-1697) herontdekt. Boekwetenschapper Rindert Jagersma kreeg de boekjes onder ogen tijdens zijn onderzoek naar Walten in het archief van het Hof van Holland. De documenten over het proces wegens godslastering dat in 1694 tegen Ericus Walten begon zijn in dat archief terug te vinden. Conservator Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, dr. P. Dijstelberge, beschrijft de memoriaelen als een van de belangrijkste egodocumenten uit de 17e eeuw.

Denker, pamflettist en Spinozist

Ericus Walten werd in 1662 geboren, waarschijnlijk in de stad Hamm in Duitsland. Hoewel hij slechts 35 jaar oud werd, ontwikkelde Walten zich na zijn vestiging in Nederland tot een invloedrijke verlichte denker en pamflettist. In het laatste decennium van de 17e eeuw werden beschuldigingen van blasfemie en het heimelijk onderschrijven van de filosofie van Baruch de Spinoza hem uiteindelijk fataal. De oproer die hij veroorzaakte met zijn opvattingen leidde ertoe dat hij in 1694 gevangengenomen werd en gedurende zijn proces opgesloten kwam te zitten in de Haagse Gevangenpoort. Het proces sleepte zich voort en Walten pleegde in 1697 na drie jaar uitzichtloze opsluiting zelfmoord.

500 pagina’s

De memoriaelen zijn twee notitieboeken met filosofische en theologische gedachten, veelal bedoeld om op een later tijdstip te publiceren. In totaal beslaan de memoriaelen bijna 500 bladzijden. De dichtbeschreven pagina’s staan vol met ideeën, anekdotes en scheikundige formules. Maar ook recepten, diëten en boektitels. Sporadisch heeft Walten autobiografische elementen opgeschreven. Hoewel deze meestal kort en summier zijn opgetekend, hebben ze onder andere betrekking op zijn jeugd, zijn motieven om te schrijven en zijn vriendschap met de kunstenaar Romeyn de Hooghe. De notitieboeken, gebonden in perkament met leren wikkelsluiting, zijn volledig geschreven in het Nederlands. Een aantal woorden in Waltens notitieboeken zijn in geheimschrift.

Belangrijke figuur in de Radicale Verlichting

Hoewel Walten zelf in zijn eigen tijd weinig waardering oogstte met zijn denkbeelden, wordt hij inmiddels beschouwd als een belangrijke figuur in de Radicale Verlichting. De Britse historicus Jonathan Israel noemde hem zelfs de meest vooraanstaande politieke schrijver van de jaren negentig van de zeventiende eeuw.

Rindert Jagersma werkt momenteel naast zijn promotie-onderzoek naar het leven en werk van Ericus Walten aan een geannoteerde editie van de memorialen. Deze uitgave verschijnt in de loop van 2012.

Nationaal Archief

3.03.01.01 Archief Hof van Holland, 1428-1811, inventarisnummer 374
Meer informatie over het onderzoek naar Ericus Walten en de transcriptie van de memoriaelen is te vinden op de website www.ericuswalten.nl.

In Lees het NA magazine nummer 5 dat verschijnt op 29 augustus 2012 komt een uitgebreider artikel over Walten en de memoriaelen.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in