Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

‘De Kamer onderzoekt…’ De archieven van parlementaire enquêtecommissies


Den Haag

Als er iets misgaat, kan de Kamer aan de bel trekken en een parlementaire enquête houden. Dat gebeurt de laatste decennia regelmatig. Het Nationaal Archief presenteert vandaag in Nieuwspoort twee nieuwe belangrijke archieven. Van de enquêtecommissies Bouwsubsidies en het Paspoortproject.

Politiek èn persoonlijk ingrijpend

Waren deze enquêtes een afrekening met de politieke idee van maakbaarheid en wat hebben we hier dan van geleerd? Is een enquête politiek theater waarna weer snel over wordt gegaan tot de orde van de dag? Gaat het om de inhoud of vooral om de personen?
Zowel commissieleden, journalisten als politieke ‘slachtoffers’ van de enquêtes kijken in Nieuwspoort terug op deze ingrijpende politieke maar ook persoonlijke gebeurtenissen.

Spectaculair en actueel

Vooral door de live op televisie uitgezonden openbare verhoren zijn de onderzoeken een spectaculair onderdeel van het politieke leven. Zowel de Paspoortenquête als de affaire rond de bouwsubsidies leidden tot het aftreden van verantwoordelijke bewindslieden.
En het blijft actueel, nu loopt een enquête naar het financieel stelsel naar aanleiding van de kredietcrisis van 2008. En kort geleden gingen er stemmen in de Tweede kamer op om ook de woningcorporaties eens grondig onder de loep te nemen.

Parlementaire enquête Bouwsubsidies (1986-1988)

In 1986 circuleerden vermoedens dat het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds te veel bouwsubsidies had ontvangen. Ook zou er sprake zijn van valsheid in geschrifte, vooral door geknoei met subsidieaanvragen.
Nadat Kamervragen geen bevredigend antwoord opleverden, besloot de Kamer in een enquête naar de bouwsubsidies te houden. Verantwoordelijk staatssecretaris van Volkshuisvesting, Gerrit Brokx trad al af vóór de enquête van start ging.

Het onderzoek onder voorzitterschap van PvdA’er Klaas de Vries duurde bijna 1,5 jaar. De financiële consequenties van de subsidieregelingen waren niet goed ingeschat. Bovendien bleek er veel aan de controle op de uitvoering van de subsidieregelingen te schorten. Van fraude was echter geen sprake.

Parlementaire enquête Paspoortproject (1988)

In de jaren tachtig werd de invoering van een nieuw fraudebestendig (Europees) paspoort keer op keer uitgesteld. De Nederlandse staat sloot in 1986 een contract met het bedrijf KEP, een samenwerkingsverband van Kodak, Elba (een Schiedamse drukkerij) en Philips. Maar KEP kon in april 1988 nog steeds geen fraudebestendig paspoort leveren.

Een parlementaire enquêtecommissie met de VVD’er Loek Hermans als voorzitter, moest uitzoeken hoe het zover was kunnen komen. De conclusie was dat er in het paspoortproject veel was misgegaan: Er was sprake van onvoldoende (aan)sturing van het project, verwaarlozing van (financiële) risico’s, chaotische toetsing op fraudebestendigheid. Bovendien was de Tweede Kamer onvoldoende, onvolledig en onjuist geïnformeerd. Genoeg om te verbeteren dus.

Naar aanleiding van de conclusies van de enquêtecommissie traden minister van Defensie van Eekelen en staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van der Linden af. Het scheelde niet veel of minister van Buitenlandse Zaken van den Broek had ook zijn biezen kunnen pakken. Er was zelfs even sprake van een kabinetscrisis.

Nationaal Archief

Archieven parlementaire enquêtecommissies:

2.02.34 Archief van de Enquêtecommissie Bouwsubsidies, 1986-1988
2.02.35 Archief van de Enquêtecommissie Paspoortproject, 1988
2.02.28 Archief van de Tweede Kamer, aanvulling 1980-1989 (vanaf inv.nr. 8230)

2.02.26 Parlementaire Enquêtecommissie Rijn-Schelde-Verolme (RSV), (1965) 1983-1987 (1989)
2.02.27 Parlementaire Enquêtecommissie Regeringsbeleid 1940-1945, 1947-1956 (1981)
2.09.38 Archief van de Staatscommissie tot het houden van Arbeidsenquête, ingesteld krachtens de Wet van 19 Januari 1890

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in