gahetNA in het Nationaal Archief

Twee 16e-eeuwse brieven overgedragen aan het Nationaal Archief


Den Haag

Het Nationaal Archief heeft twee 16de-eeuwse brieven, geschreven aan de graaf en de gravin Van Egmond, overgedragen gekregen van het Haags Gemeentearchief. De brieven dateren uit 1573 en 1588.

Archief Van Egmond

Een verkennend onderzoek naar de herkomst van de brieven heeft uitgewezen dat het om bijzondere documenten gaat. Het hoofdarchief van het geslacht van Van Egmond, dat zo'n belangrijke rol in de Nederlandse geschiedenis heeft gespeeld, bevindt zich - voor zover bewaard gebleven - in de Archives Nationales te Parijs.

Uit het archief van het Algemeen Rijksarchief, dat in het Nationaal Archief berust, blijkt dat de boekhandelaar G. Theod. Bom op een veiling in Amsterdam in 1859 een aantal brieven verkocht, gericht aan leden van het geslacht van Egmond. Deze brieven hebben niet tot het hoofdarchief behoord of zijn daarvan afgedwaald. Ze waren afkomstig uit de verzameling van C. van Alkemade en P. van der Schelling. Als gevolg van de verkoop zijn deze brieven helaas verspreid geraakt.

In 1960 verwierf het toenmalige Algemeen Rijksarchief (nu Nationaal Archief) acht brieven, daterend uit de jaren 1572-1590. Deze brieven behoorden tot de veiling uit 1859. Het lijkt erop dat de twee nu geschonken brieven deel uitmaakten van diezelfde veiling. Nauwkeurig historisch onderzoek wordt hiernaar nog verricht. Misschien komen de in 1859 verspreide brieven geleidelijk toch weer bij elkaar. Hoe en wanneer de stukken bij het Haags Gemeentearchief terecht zijn gekomen is helaas niet meer met zekerheid te zeggen

Afzenders en geadresseerden

De brieven zijn geschreven door J. van Schagen uit Heemskerk en Hercules Brugman uit Antwerpen. Beiden lijken, gezien de inhoud en toon van de brieven, leermeesters of vertrouwenslieden van de graaf en de gravin.
Het is met name interessant aan wie de brieven gericht waren. De 'gravin van Egmont' is waarschijnlijk Françoise van Egmond, die in Den Haag woonde en daar overleed in 1589. De graaf is dan Phlips van Egmond (1558-1590), die in 1579 in Spaanse dienst trad en in 1590 op het slagveld bij Ivry omkwam in de strijd met de Franse koning. Hun vader was de beroemde Lamoraal van Egmond, die in 1568 op het schavot in Brussel werd onthoofd, samen met de graaf van Horne. Deze gebeurtenis was één van de aanleidingen voor de Nederlandse gewesten en steden om in opstand te komen tegen hun landsheer Filips II.

Tachtigjarige Oorlog

De tijd waarin deze leden van de familie Van Egmond leefden was een hectische periode in de vaderlandse geschiedenis. En tegelijk was het de geboortetijd van onze staat. In 1581 kreeg Filips II met de Akte van Verlatinghe te horen dat zijn gezag niet langer werd erkend, omdat de landsheer zich niet gedroeg als een goed koning voor zijn onderdanen, zoals een herder voor zijn schapen zorgt, aldus de considerans van de akte van verlatinge. Daarnaast werd in 1584 Willem van Oranje vermoord in Delft en werden de Nederlandse gewesten, bij gebrek aan geschikte landsheer, in 1588 een republiek.
De Van Egmonds maakten het niet alleen mee, maar maakten er zelfs deel van uit en zaten op een van de eerste rijen. Daarom zijn deze brieven zo'n geweldige bron. 

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in