Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Onverwachte vondst


Den Haag

In de collectie van het Nationaal Archief liggen grote schatten verborgen. Dat wisten we natuurlijk al lang. Maar soms zijn de vondsten in de documenten nog veel verrassender dan anders.

Verrassende ontdekking

Nietsvermoedend slaat Aad van Kampen op 4 augustus 2011 op de studiezaal van het Nationaal Archief een van de notarisprotocollen van de 18de eeuwse notaris Jacobus van Dorp uit Lisse open. Hij is met zijn onderzoek inmiddels toe aan het inzien van de band met documenten uit de jaren 1734-1735. Midden tussen alle procuraties, attestaties en andere stukken, ziet hij ineens iets opvallends. Het blijkt te gaan om een pen, vermoedelijk een ganzenpen. Puntgaaf, met de inkt er nog aan alsof er gisteren mee is geschreven.
Dichter bij de geschiedenis kun je bijna niet komen. Er is maar weinig fantasie voor nodig om notaris Van Dorp schrijvend te zien zitten achter zijn ongetwijfeld imposante, houten bureau.

Lange carrière als notaris

Johannes van Dorp werd op 19 mei 1683 toegelaten tot het ambt van notaris. In de jaren 1734-1735 was hij dus al meer dan 50 jaar actief in het notarisambt, steeds in de regio Zuid-Holland. Van Dorp begon zijn carrière in Nieuwveen (1685-1693) en vertrok vervolgens naar Alphen, waar hij tot 1707 het ambt uitoefende. Daarna verplaatste hij zijn activiteiten naar Lisse en bleef aldaar nog tot 1746 actief.

Schrijven met vogelveren

Het gebruik van vogelveren om te schrijven stamt uit de middeleeuwen. Meestal gebruikte men een veer van een gans, maar ook veren van andere grote vogels (zwaan, pauw) zijn geschikt. Ganzenpennen waren goedkoper dan pennen van zwanen- of pauwenveren.
Voor een geschikte pen is een van de vijf buitenste slagpennen van een levende vogel nodig. Veren uit de linkervleugel zijn door hun kromming het meest geschikt voor rechtshandige schrijvers. Daarna is het procedé redelijk eenvoudig: de haartjes verwijderen, voor zover die bij het schrijven anders toch maar in de weg zitten, en een punt snijden aan de kant waarmee de veer in de vogel vast heeft gezeten. Bij de ganzenpen uit het protocolboek is ook het grootste deel van de veer afgesneden, zodat het een heel handzame pen is geworden.

Pen vergeten

De vraag is natuurlijk hoe deze ganzenpen in het protocollenboek terecht is gekomen. Hoewel, zo heel lastig is dat niet voor te stellen. Notaris Van Dorp slaat aan het einde van de werkdag het register dicht, zonder zich te realiseren dat zijn pen nog tussen de bladzijden ligt. Ongetwijfeld had hij verschillende ganzenpennen tot zijn beschikking. Een meer of minder zal hij daarom niet direct gemist hebben.

Nationaal Archief

3.04.01 - Notariële archieven Zuid-Holland vóór 1843, inventarisnummer 5329 (notarieel protocol notaris Jacobus van Dorp te Lisse, jaren 1734-1735)

Heeft u ook iets opmerkelijks aangetroffen in het archief? Laat het ons weten!

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in