gahetNA in het Nationaal Archief

Heden en verleden op de kaart gezet


Den Haag

Leg kaarten van lang geleden naast het landschap van nu en je ziet in een oogwenk wat er veranderd is en wat niet. Dat is wat Ernst Spek heeft gedaan in zijn vergelijkende atlas Vijfheerenlanden 1741/1822/21ste eeuw. Hij combineerde kaarten uit de collectie van het Nationaal Archief met recente kaarten en luchtfoto’s van het gebied Vijfheerenlanden in het midden van Nederland. Het leverde een verrassend boek op.

De Vijfheerenlanden

In de middeleeuwen kende het gebied in Zuid-Holland vijf belangrijke machthebbers: de Heren van Arkel, Ter Leede, Hagestein, Everdingen en Vianen. De Nieuwe kaart van de vyf heeren landen uit 1741 van de Amsterdamse kaartenmakers Josua en Reinier Ottens is de basis voor het boek.

Kaarten

De vroegste kaart van de Vijfheerenlanden en omliggende dorpen dateert uit de 16e eeuw, is handgetekend op perkament en ingekleurd. De kaart hoort bij de Collectie Hingman van het Nationaal Archief waar meer kaarten van het gebied te vinden zijn. Om een goede vergelijking van oude kaarten met de situatie nu te kunnen maken heeft de samensteller van de atlas gebruik gemaakt van de allereerste kadasterkaarten uit de 19e eeuw.

Veranderingen

Door de vormgeving van het boek wordt de lezer uitgenodigd de kaarten te bekijken, te vergelijken en te ontdekken hoe het gebied in de loop der eeuwen is veranderd. Zo is te zien hoe wegen, fietspaden, spoorlijnen en kanalen het oude landschap doorsnijden en hoe woongebieden zijn uitgebreid.

Wat is gebleven

De foto’s en kaarten zijn onder dezelfde hoek en schaal afgedrukt wat zorgt voor een treffende vergelijking. Wat verrast is de grote overeenkomst en herkenbaarheid van nog duidelijk zichtbare oude structuren: oude verkavelings- en stratenpatronen, perceelgrenzen, dijkdoorbraken, waterlopen, sporen van kastelen en andere landschapselementen die soms een op een hetzelfde zijn gebleven. Een prachtige kaartenatlas, niet alleen voor bewoners van de Vijfherenlanden maar voor iedereen die geïnteresseerd is in een ontdekkingstocht naar sporen van het verleden in het landschap van nu.

Nationaal Archief

  • Collectie Hingman, 4.VTH, inv.nr. 2444, Anonieme manuscriptkaart van de Vijfheerenlanden, 16e eeuw.
  • Kaartencollectie Ernsting, Zuid-Holland, 4.ZHPB4, inv.nr. 105, Nieuwe Kaart van de Vijf Heeren Landen, Reinier en Josua Ottens, Amsterdam 1741.
  • Archief van Minuut- en Vervolg-minuutplans van de Dienst van het Kadaster en de Openbare Registers: Directie Zuid-Holland: district 's-Gravenhage, 1813-1832, 4.KADOR-G

Kijk voor meer oude kaarten van Zuid-Holland in de kaartencollectie van het Nationaal Archief


Vergelijkende atlas Vijfheerenlanden 1741 /1822 /21e eeuw

Ernst Spek, Suvarov 2010
Prijs: € 29,95

Te koop bij lokale boekhandels in de Vijfheerenlanden en te bestellen via: www.atlasvijfheerenlanden.nl 

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in