Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Galilei’s brief in het Nationaal Archief


Den Haag

Op 11 november 1636 ontvingen de Staten-Generaal een zeer interessante brief van niemand minder dan de Italiaanse geleerde Galileo Galilei. Hij kwam in zijn brief, die het Nationaal Archief bewaart, met iets nieuws.

Beter navigeren

Galilei wees de machthebbers van de Republiek der Verenigde Nederlanden, de belangrijkste zeevarende natie in die tijd, op een nieuwe manier van navigeren.
Al sinds de oudheid bepaalden zeelieden hun positie door te kijken naar de maan. Volgens Galilei zijn de lengte- en breedtegraad veel preciezer te bepalen door met een telescoop naar de vier manen van Jupiter te kijken. Door die manen nauwkeurig te observeren, te meten en vast te leggen, konden ze veel beter bepalen waar ze zich bevonden. In 1610 had Galilei de vier manen zelf ontdekt.

Waarom deze brief?

Galilei schreef dat hij wilde bijdragen aan de uitbreiding en verbetering van de uitstekende kennis op het gebied van scheepvaart en navigatie van de Republiek. Hij was graag zelf naar de Nederlanden afgereisd om zijn denkbeelden aan de Staten-Generaal toe te lichten. Maar de lange reis, zijn hoge leeftijd van 73 jaar en nog wat andere zaken verhinderden dat. Vandaar dat hij deze zienswijze maar op papier had gezet. Galilei was ervan overtuigd dat de Republiek met de nieuwe methode zou opklimmen tot een onovertroffen, glorieuze positie.

Te vriend houden

Galilei had echter ook zijn eigen belang voor ogen wanneer hij deze brief schrijft. Hij moet de Staten-Generaal te vriend houden om zijn werken in de Lage Landen, te kunnen laten drukken. In Galilei’s vaderland was het verspreiden van zijn zienswijzen erg moeilijk geworden omdat hij met de katholieke kerk in ernstig conflict was verwikkeld. Galilei was er namelijk van overtuigd dat de aarde om de zon draaide. Die overtuiging was in strijd met de katholieke leer waarin de aarde het middelpunt van het universum was. Galilei was in 1633 door paus Urbanus VIII wegens ketterij veroordeeld.  
In Nederland bestond een grote mate van (pers)vrijheid waar Galilei dankbaar gebruik van maakte.

'Gouden Ketting'

De Staten-Generaal hadden groot respect voor Galilei en wilden hem onderscheiden met de 'gouden ketting', een bijzondere ereonderscheiding. Maar dat ging de katholieke kerk toch te ver. De Inquisitie stak er een stokje voor.

Nationaal Archief

1.01.02, Archief van de Staten-Generaal (1431) 1576 – 1796, inv.nr. 12561.72

Lees het hele verhaal over Galilei’s brief in lees het NA magazine, uitgave 2/2011

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in