gahetNA in the National Archives

Vijftig jaar Italiaanse arbeidsmigratie naar Nederland


Den Haag

Vijftig jaar geleden ondertekenden Nederland en Italië een wervingsverdrag. Daarin regelden beide landen de komst van Italiaanse arbeidsmigranten naar Nederland. Op deze manier zou het Italiaanse arbeidsoverschot kunnen helpen bij het oplossen van het Nederlandse arbeidstekort.

C’è lavoro per voi in Olanda (Er is werk voor jullie in Nederland)

Al ver voor de Tweede Wereldoorlog werkten Italiaanse ambachtslieden in Nederland, onder andere als beeldenmakers, instrumentmakers, stucwerkers, schoorsteenvegers, muzikanten, terazzowerkers en ijsbereiders. Een eerste officieel verdrag om de Italiaanse arbeid te kanaliseren sloot de Nederlandse regering echter pas in 1949. De werving betrof toen hoofdzakelijk jonge mannen voor de mijnen in Limburg. De Italianen kregen een arbeidscontract voor een jaar. Daarbij was hun verblijfvergunning gekoppeld aan hun werkvergunning. Wie geen werk meer had, moest Nederland verlaten.

Wervingsverdrag 1960

Het verdrag uit 1949 was succesvol. De Nederlandse overheid wilde echter meer invloed kunnen uitoefenen op de steeds grotere aantallen Italianen die het land binnen kwamen. Deze wens leidde tot het nieuwe, uitgebreidere verdrag van augustus 1960. Italiaanse werknemers uit alle sectoren konden voortaan arbeidscontracten voor onbepaalde tijd in Nederland krijgen. Italianen die goed bevielen, kregen na afloop van hun jaarcontract de keuze tussen een terugkeer naar hun geboorteland of blijvende vestiging in Nederland. Als zij voor het laatste kozen, hadden zij de vrije keuze bij het zoeken van een nieuwe werkgever.

Strikte eis

In tegenstelling tot andere immigratielanden en tot de ruimere regeling die de EEG, hanteerde de Nederlandse overheid een strikte eis: alleen ongehuwde mannen kwamen in aanmerking voor werk in Nederland. Vanwege de aanhoudende behoefte aan arbeidskrachten, was die eis overigens in de praktijk geen lang leven beschoren.

Komst van ‘spontanen’

Naast de werving kwamen ook veel Italiaanse arbeidsmigranten en jongeren op zoek naar avontuur spontaan naar Nederland. Officieel wierf Nederland in de periode 1964-1966 15.000 gastarbeiders, maar het ministerie van Sociale Zaken gaf in diezelfde periode meer dan 65.0000 arbeidsvergunningen af aan Italianen.
Tussen 1960 en 1970 kwamen jaarlijks tussen de 1000 en 2000 Italianen naar Nederland. Zij vonden vooral buiten de werving om werk. Uit de stukken van het ministerie van Sociale Zaken blijkt dat mensen die buiten de werving om kwamen een minder sterke juridische status hadden. Toch gold ook voor deze ‘spontanen’ het wervingsverdrag als een soort norm.

Charmante Italianen

Veel Italiaanse mannen kregen relaties met Nederlandse vrouwen. Pastoors waarschuwden vanaf de kansel voor deze gevaarlijke vreemdelingen die een oogje op de dochters van de parochianen hadden. De werkgroep Gezin en Huwelijk van het ministerie van CRM ontving talloze brieven van verontruste ouders. Toch oefenden de charmante Italianen grote aantrekkingskracht uit op de vrouwen en meisjes. Jaloezie van Nederlandse jongeren leidde zelfs tot rellen in Oldenzaal in 1961. Uiteindelijk trouwden de meeste Italianen met een Nederlandse vrouw.

Nationaal Archief

2.15.61 - Ministerie van Sociale Zaken: archieven van de Centrale Dienst (later Directoraat-Generaal) van de Arbeidsvoorziening (1935) 1960-1969 (1972), de Centrale Commissie van Advies (1946) 1960-1969 (1970) en de Centrale Commissie van Advies voor de Sociale Bemiddeling 1956-1969

2.09.52 - Ministerie van Justitie: Algemene en Juridische Zaken (AJZ) van de hoofdafdeling Vreemdelingenzaken en Grensbewaking (1938) 1956-1976 (1981)

Deze tekst is een bewerking van Daniela Tasca, ‘De eerste gastarbeiders. Vijftig jaar migratie van Italië naar Nederland’ in: Nationaal Archief Magazine 2010/2, 4-9. 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in