gahetNA in het Nationaal Archief

Stichting Nationaal Park de Hoge Veluwe 1935-2010


Den Haag

Het puissant rijke echtpaar Anton en Helene Kröller-Müller verzamelt in hun passie voor de jacht en de kunst, duizenden hectares grond op de Veluwe en honderden schilderijen, tekeningen en beelden. Berlage bouwde het jachtslot St. Hubertus waar ze woonden. De crisis eind jaren twintig bracht het echtpaar in grote financiële problemen en gedwongen verkoop dreigde. Maar door de oprichting van de stichting Nationaal Park de Hoge Veluwe kunnen we tot op de dag van vandaag genieten van hun levenswerk. In het Nationaal Archief is veel te vinden over de roerige geschiedenis van de stichting.

Redder in de nood

Minister Marchant van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen heeft oog voor de waarde van de Hoge Veluwe en de kunstverzameling en helpt de Kröller-Müllers uit de brand. De opgerichte stichting Nationaal Park de Hoge koopt het landgoed voor fl 810.000,- en de staat krijgt de kunstcollectie op voorwaarde dat er een museum voor wordt gebouwd. De ruim acht ton vindt Marchant die bij het liquidatiefonds van de N.V. Nederlandse Uitvoer Maatschappij (NUM). Het NUM-fonds is gevuld met miljoenen die afkomstig zijn van heffingen, vergunningen en kredieten voor de in- en export tijdens de Eerste Wereldoorlog. De NUM verleende de Veluwestichting een hypothecaire lening waarvoor jaarlijks fl 16.200,- aan rente betaald moest worden. Toen bekend werd dat Marchant gelden van de NUM gebruikt had voor de Hoge Veluwe stonden parlement en pers op hun achterste benen. Volgens Marchant ging het om een belegging van NUM-gelden en niet om een besteding van overheidsgeld. En ‘voor den politieken detective was er niets te halen.’

Van racebaan tot wichelroede

Het kostte moeite om de exploitatie van het nationaal park rond te krijgen omdat NUM-liquiditeur en bestuurslid J. Bakker onverkort vasthield aan de rentebetalingen. De meest uiteenlopende ideeën om inkomsten te genereren passeerden de bestuurstafel. Zo presenteerden drie ondernemers een plan voor een autoracebaan op de Hoge Veluwe. Het bestuur had hier in eerste instantie wel oren naar, als er maar niet al te veel geluidsoverlast zou zijn. Alleen was er geen startkapitaal. De Nederlandsche Zweefvliegvereniging wilde graag grond huren en bebouwen bij Terlet maar kon eigenlijk geen huur betalen. Een bestuurslid had van de Heidemaatschappij gehoord dat het mogelijk was met een wichelroede grint te vinden, wie weet leverde dat wat op. Een ander idee was het wild wat tammer te maken dat zou vast meer bezoekers trekken. Geen enkel plan ging door.

Bakker versus Marchant en Van Deventer

Bestuurslid  Bakker zag het park als beleggingsobject en stelde rigoureuzere maatregelen voor: de wildstand kom wel met de helft terug, een centraal gelegen koffiehuis kon geld opleveren en waarom kon er niet wat van de grond worden verkocht? In het bestuur riepen Bakkers ideeën veel weerstand op. Het nationaal park de Hoge Veluwe was in hun ogen toch allereerst een natuurgebied en geen melkkoe. Voorzitter Marchant en secretaris-penningmeester Sam van Deventer, hartsvriend van de Kröller-Müllers hadden een grote aversie tegen Bakker. En dat was wederzijds. Met reclame (wat Bakker ook zonde van het geld vond) en de opening van het Kröller-Müller museum in 1938 stegen de bezoekersaantallen en daarmee de inkomsten.
Uit eindelijk is de hypothecaire lening kwijtgescholden en tot op de dag van vandaag staat het park op eigen particuliere benen.

Nationaal Archief

2.06.079 Inventaris van de archieven van crisisinstellingen in verband met de eerste wereldoorlog, 1914-1926 Archief Crisisinstellingen
2.21.117 Collectie marchant
2.14.73 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Afdeling Oudheidkunde en Natuurbescherming en taakvoorgangers, (1910) 1923-1965 (1981) 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in