gahetNA in het Nationaal Archief

Mulisch' opdracht


Den Haag

De grote schrijver Harry Mulisch is niet meer. Wat rest is een indrukwekkend oeuvre dat meermalen werd bekroond. In het Nationaal Archief is Mulisch als leerling, beginnend schrijver en journalist aanwezig.

Mulisch als leerling

In het archief van A.J. Veenendaal, leraar Nederlands en geschiedenis aan het Christelijk Lyceum in Haarlem zit een cijferboekje uit de eerste oorlogsjaren. Hierin staan onder andere de resultaten van Harry Mulisch; eindcijfer in de eerste klas, een 6. Overigens verliet Mulisch zijn school zonder diploma.

Harry Mulisch, beginnend schrijver?

De 'Rijkscommissie van advies voor opdrachten aan letterkundigen' vergadert op dinsdagmiddag 12 oktober 1954 in hotel Terminus in Utrecht over schrijvers die in aanmerking komen voor een betaalde opdracht van de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. De commissie stelt voor Harry Mulisch uit Haarlem de opdracht te geven tot het schrijven van een roman, die zich moet afspelen in een milieu waarin men zich bezig houdt met occultisme. De omvang moest minimaal '15 vel' oftewel 120 pagina’s zijn.

Principieel bezwaar

De opdrachtverlening aan Mulisch verloopt niet zonder slag of stoot. In een brief aan de secretaris gaf commissielid Panhuysen een dag na de vergadering aan alsnog bezwaar te hebben tegen het ondersteunen van een roman 'over occulte personen'. In de vergadering is daags daarvoor volgens hem 'zo snel en ijverig gewerkt' dat hij niet voldoende gelegenheid voor een kritische noot heeft gekregen.
Hij zegt principieel tegen het verlenen van een opdracht te zijn 'voor een werk, dat zonder opdracht ook wel geschreven zou worden en een uitgever zou vinden'. Een romanopdracht zou alleen te rechtvaardigen zijn 'als die verband zou houden met een herdenking of een bepaald feit'. Dat was hier niet het geval. Panhuysen vond ook dat bij de opdrachtverlening 'van de opdracht en niet van de persoon' moest worden uitgegaan.

Met andere woorden, het occulte beviel hem niet, en Mulisch was blijkbaar al duidelijk een schrijver met succes en persoonlijkheid die het wel zou redden zonder steun van de minister.

F 1250,-honorarium

Ondank het bezwaar van commissielid Panhuysen volgt een positief advies. Mulisch werd de opdracht verleend zoals de commissie die geformuleerd had. Hij kreeg een rijkssubsidie van f 1250 als honorarium. 5 jaar later verscheen Het stenen bruidsbed, waarin staat vermeld dat het boek in opdracht van het ministerie van OKW is geschreven. In het definitieve advies neemt de commissie echter wel op dat de minister er goed aan zou doen 'zijn standpunt te bepalen en eventueel volgende commissies er op te wijzen dat hij het niet wenselijk acht opdrachten te geven voor het schrijven van een werk, als dat werk, volgens zijdelings ontvangen berichten, tevoren reeds tot de plannen van de desbetreffende auteur behoorde'.  
In Het Stenen Bruidsbed heeft het occulte overigens plaatsgemaakt voor het mythische dat in het latere werk van Mulisch ook een prominente plek inneemt.

Journalist Mulisch

In 1961 stuurde Elseviers Weekblad de 'beste jonge Nederlandse auteur Harry Mulisch' als verslaggever naar het proces tegen de oorlogsmisdadiger Eichmann in Israel. In het archief van de ambassade in Israel is te lezen dat de verleende toegang tot de rechtszaal plotseling ingetrokken werd. Na bemoeienis van de ambassadeur kan Mulisch toch het proces bijwonen. De artikelen die hij over het proces publiceerde mondden later uit in het boek Zaak 40-61.

Het cijferboekje is nu te zien in een kleine expositie in het Letterkundig Museum. De andere genoemde documenten zijn te bekijken in de vitrine in de hal van het Nationaal Archief.

Nationaal Archief

3.20.79 Inventaris van het archief van dr. A.J. Veenendaal Sr. 1901-1983 (1985), inv.nr. 93 Cijferboekjes van A.J. Veenendaal als leraar Nederlands en Geschiedenis aan het Christelijk Lyceum te Haarlem, 1931-1932-1948-1949

2.14.69 Inventaris van het archief van de Afdeling Kunsten en taakvoorgangers van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen over de periode 1945-1965, inv.nr. 2671

2.05.192 Inventaris van het archief van het Nederlands Gezantschap, later de Ambassade in Israël, 1955-1974

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in