Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Max Havelaar 150 jaar


Den Haag

‘Er is in den laatste tijd eene zekere rilling door het land gegaan, veroorzaakt door een boek’. Tweede Kamerlid W.R. van Hoëvell doelt op Max Havelaar of de koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappij van Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekker) dat op 14 mei 1860 verscheen.  Het  beroemde boek is een felle aanklacht tegen de uitbuiting van de Javaanse bevolking in Nederlands-Indië. Nog steeds geldt het  boek als een hoogtepunt in de Nederlandse literatuur en wordt het gezien als het begin van een andere, ethischer, koloniale politiek.

Troonrede

De liberaal Van Hoëvell haalde het boek aan in reactie op een passage in de Troonrede van 17 september1860 waarin Koning Willem III zei: ’De toestand onzer Overzeesche Bezittingen  kan in alle opzigten bevredigend worden genoemd’. Hoëvell vroeg zich af of ‘dat woord der troonrede in staat zal zijn om den indruk van dat boek weg te nemen.’ In het boek werden de keerzijden van het succesvolle cultuurstelsel aan de kaak gesteld. De Javaanse bevolking werd gekneveld en uitgebuit door inlandse vorsten met medeweten en goedkeuring van de Nederlandse overheid.

Niet gehoord

Douwes Dekker was na een maand als assistent-resident van het Javaanse district Lebak overtuigd van de uitbuitingspraktijken door de inlandse regent. Hij stelde zijn meerdere, de resident Brest van Kempen voor, de resident te schorsen. Maar de resident vond de aanklacht voorbarig en deed er niets mee. Gouverneur-generaal Duymaer van Twist wilde Douwes Dekker niet ontvangen toen hij de corruptie en wantoestanden wilde bespreken. In plaats daarvan werd Dekker berispt en overgeplaatst. De teleurgestelde en gekrenkte Douwes Dekker vroeg en kreeg in 1856 eervol ontslag.

Feiten uit een loopbaan

De ambtelijke carrière van Eduard Douwes Dekker is in het stamboek van Oost-Indische ambtenaren dat het Nationaal Archief bewaart, feitelijk na te lezen. Van zijn indiensttreding als negentienjarige, tot zijn overplaatsingen, verloven, voorschotten en ontslag.

Politieke ambities en geldzorgen

Om toch iets aan het onrecht te kunnen doen, schreef Douwes Dekker het boek Max Havelaar. Naast zijn schrijverschap probeerde Douwes Dekker via oud-minister van Koloniën J.J. Rochussen secretaris-generaal te worden om iets aan de gruwelen in Nederlands-Indië te kunnen doen en een bron van inkomsten te hebben. Dit lukte niet, net zo min als hij verkozen werd tot Tweede Kamerlid. Dekkers brieven aan Rochussen zijn eveneens in het Nationaal Archief terug te vinden. Geldzorgen zouden Douwes Dekker zijn hele leven achtervolgen. Volgend op zijn ontslag staat in het stamboek aangetekend dat hij ‘den lande’ nog  fl. 3230,66 schuldig is.
Nederland was en is hem heel wat meer verschuldigd.

Nationaal Archief

Inschrijving Eduard Douwes Dekker, stamboek Oost-Indische ambtenaren Beeldbank inv. nr. 3094

Dik van der Meulen, Multatuli Leven en werk van Eduard Douwes Dekker, Uitgeverij Sun, 2002.

Tong Tong Fair 2010

Het Nationaal Archief, EYE Film Instituut Nederland en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid presenteren nog niet eerder vertoond archiefmateriaal over Nederlands-Indië en Indonesië in het Cultuurpaviljoen op de Tong Tong Fair van 19 tot en met 30 mei in Den Haag.

Het project Beelden voor de Toekomst, waarin deze drie organisaties samenwerken aan een digitaliseringstraject, heeft dit jaar het thema 'Indonesië'. Meer informatie op http://beeldenvoordetoekomst.nl/indonesie-2010

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in