gahetNA in het Nationaal Archief

65 jaar na de capitulatie van Japan


Den Haag

In mei van dit jaar is uitgebreid stilgestaan bij de 65e herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Voor Nederlands-Indië liet het einde van de oorlog nog enige maanden op zich wachten. Pas op 15 augustus 1945 capituleerde Japan.

De Japanse inval

Nederland verklaarde in het voetspoor van de Verenigde Staten, direct na de aanval op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor op 7 december 1941 de oorlog aan Japan. Op 10 januari 1942 vielen de Japanners Nederlands-Indië binnen; over land (via Singapore), vanuit de lucht (met onder andere parachutisten op de vitale olieopslagplaatsen van Palembang op Sumatra) en vanaf zee.
De Nederlandse vloot onder leiding van admiraal Karel Doorman, ging in de slag in de Javazee van 27 en 28 februari ten onder. Het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) capituleerde op 8 maart 1942.

De Tweede Wereldoorlog in Zuid-Oost Azië en de Stille Oceaan heeft aan onnoemlijk veel militairen en burgers het leven gekost. Deze slachtoffers vielen niet alleen als gevolg van geplande oorlogshandelingen, maar onder andere ook door fouten van (geallieerde) bondgenoten. De vaak dramatische gevolgen hebben soms niet of nauwelijks een plek gekregen in het Nederlands ‘collectief geheugen’.

Grootste scheepsramp

Tot de grootste van dergelijke maritieme vergissingen moet de ramp met de Junyo Maru gerekend worden. Deze Japanse vrachtvaarder was volgestouwd met ongeveer 4200 Indonesische dwangarbeiders (“romoesja’s”) en 2200 gevangengenomen Amerikaanse, Australische, Britse en KNIL-militairen. Ook Nederlandse burgers en bemanningsleden van de koopvaardij waren aan boord. Ongeveer 100 Japanners hielden toezicht.
De Junyo Maru was op weg van Tandjong Priok -de haven van Batavia- naar Sumatra. De dwangarbeiders en krijgsgevangenen moesten daar aan de aanleg van de ‘dodenspoorweg’ Pakan Baroe werken.

Per ongeluk getorpedeerd

De kapitein van de Britse onderzeeër HMS Tradewind wist niet dat er krijgsgevangenen aan boord van het vrachtschip zaten. Het schip droeg immers niet het door de Conventie van Geneve voorgeschreven rode kruis. Hij dacht dat de vrachtvaarder cement vervoerde voor Japanse (bouw)projecten. Op 18 september 1944 torpedeerde hij daarom per ongeluk het schip, dat binnen een half uur zonk. Naar schatting zijn bij de ondergang van de Junyo Maru 5620 opvarenden omgekomen. Het exacte aantal is onduidelijk, omdat de Japanners hun gevangenen bijna nooit registreerden.

Alsnog tewerkgesteld

Ongeveer 780 dwangarbeiders en krijgsgevangenen konden zichzelf redden. Zij werden opgepikt door een escorterende Japanse korvet, en vervolgens alsnog tewerkgesteld aan de Pakan Baroe spoorlijn. Deze zou op 15 augustus 1945, de dag van de Japanse capitulatie, gereedkomen.

Een dag die weliswaar het einde van de Tweede Wereldoorlog in Zuid-Oost Azië betekende, maar voor veel Nederlanders en Indo’s niet de gedroomde bevrijding inhield. Het vertrouwde Indië zou immers nooit meer terugkeren.

Nationaal Archief

2.10.50 -  Ministerie van Koloniën: Stamboeken en pensioenregisters van militairen in Oost- en West-Indië, 1815-1949 (1954), inv.nrs. 843-846 Informatie over het overlijden van KNIL-militairen
2.10.50.03 - Stichting Administratie Indische Pensioenen (SAIP), Stamboekgegevens KNIL-militairen, met Japanse interneringskaarten, 1942-1996
2.13.72 - Ministerie van Defensie: Commandant Zeemacht in Nederlands-Indië, (1942) 1945-1950, inv.nr. 1371 Lijst van schepen, gezonken op de kust van Indo-China (1942-1945) en  inv.nr. 1377 Uittreksel verslag van veldmaarschalk Sir Archibald Wavell - de Britse opperbevelhebber bij de geallieerde, militaire operaties tegen de Japanse inval in Zuid-Oost Azië (1942) 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in