Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

30 april 1980, een ongekende troonswisseling


Den Haag

Bij de inhuldiging van Koningin Beatrix op 30 april 1980 in de Nieuwe Kerk van Amsterdam drong niet het gejuich van het volk de kerk binnen en het waren ook niet de beelden van deze plechtigheid die het nieuws vrijwel overal in de wereld bepaalden.

Geen woning geen kroning

Wat het toneel had moeten zijn voor een groots volksfeest, werd een compleet slagveld waar krakers en andere jongeren met de mobiele eenheid de confrontatie aangingen. De omvangrijke kraakbeweging had de troonswisseling aangegrepen om grootscheeps aandacht te vestigen op het probleem van leegstand en woningnood. 30 april werd uitgeroepen tot actiedag, onder het motto ‘Geen woning, geen kroning!’
Men was gewaarschuwd!

Grondige ambtelijke voorbereiding

Voor de troonswisseling werden talloze veiligheids- en andere ordemaatregelen getroffen. Op het ministerie van Binnenlandse Zaken was een landelijk coordinatiecentrum ingericht. Het ministerie van Justitie had capaciteit gereserveerd in de huizen van bewaring voor de opvang van arrestanten. Op het hoofdbureau van politie in Amsterdam was een beleidscentrum ingericht voor spoedeisende beslissingen door het zogenoemd driehoeksoverleg (de burgemeester, de plaatsvervangend hoofdofficier van Justitie en de korpschef).

Krakers

Op 3 maart 1980 vond de eerste echt gewelddadige confrontatie plaats toen de politie met hulp van legertanks barricades bij een kraakpand in de Vondelstraat verwijderde. De voortdurende dreiging ten opzichte van kraakpand de Groote Keijser aan de Keizersgracht verhoogde de spanning onder de toen goed georganiseerde krakers. Door de kraakbeweging werden daarom eveneens intensieve voorbereidingen getroffen. Vanuit kraakpand de Groote Keijser zou de hele dag Radio de Vrije Keijser te horen zijn. Daarnaast was een stoorzender aanwezig. Verschillende kraakgroepen hadden acties gepland. De VARA verzorgde samen met Radio Stad Amsterdam rechtstreekse uitzendingen - onder meer over deze kraakacties.

Bijstand

De hoofdstedelijke politie kreeg bijstand van 45 extra pelotons mobiele eenheden en een paar duizend manschappen van gemeente- en rijkspolitie, marechaussee en recherche uit bijna alle delen van het land. Het centrum van Amsterdam werd door de ME beschermd met twee beveiligingslinies. Er werden sluipschutters, helikopters en verkenningseenheden op de grond ingezet. En speciale eenheden, die de Dam en de hoge binnen- en buitenlandse gasten moesten bewaken. Toch kon slechts met veel moeite voorkomen dat de krakers oprukten naar de Dam, waar zij de inhuldiging in de Nieuwe Kerk wilden verstoren.

Historisch belang

Het massale van de rellen op die dertigste april was voor Nederland ongekend. Voor de kraakbeweging was het aanleiding tot groeiende radicalisering in de jaren 1980-1985.
Het kroningsoproer is misschien wel de grootste ordeverstoring in vredestijd geweest in de Nederlandse geschiedenis en veroorzaakte een maatschappelijke ommekeer. In politiek opzicht viel het thema woningnood niet meer te negeren. De leus 'Geen woning, geen kroning!' heeft zijn uitwerking niet gemist.

Profetische woorden

Beatrix sprak ter gelegenheid van haar inhuldiging in de Nieuwe Kerk welhaast profetische woorden: “ In een vrije en veelvormige gemeenschap als de onze is het onontkoombaar dat tegenstellingen ontstaan en ook tot uiting komen. Maar voor de oplossing is onontbeerlijk de tegenstander niet te zien als vijand, doch als drager van een andere mening”. Een uitspraak, die ook werd aangehaald in een brief over de gebeurtenissen aan de Eerste en Tweede Kamer van de toentertijd verantwoordelijke ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie, Wiegel respectievelijk de Ruiter.

Nationaal Archief

Archief van H. Wiegel, 2.21.303, inv.nr.303
Archieven Mr. G.A. en Mr. I.A. Diepenhorst, 2.21.339, inv.nr. 50
Handelingen van de verenigde vergadering Staten-Generaal, omtrent de plechtige beëdiging en inhuldiging van koningin Beatrix, 2.02.21.01, inv.nr. 1223 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in