gahetNA in het Nationaal Archief

‘Mister Holland’ Joseph Luns, ongebreideld pleitbezorger voor het Nederlandse belang


Den Haag

Joseph Luns (1911-2002) was een opmerkelijke verschijning in ons politiek landschap. Niet alleen door zijn lange gestalte, maar vooral vanwege zijn charmante manier van optreden, zijn humor en uitgedragen intellect. Daarom was hij in brede kring van onze bevolking populair, maar werd omwille van diens conservatieve opvattingen door tegenstanders beschouwd als autoritair, zelfs reactionair. Een ideaal doelwit voor talloze spotprenten, mede als gevolg van zijn typerend taalgebruik (“bepaaldelijk”). Niettemin had hij een uitstekend gevoel voor p.r. en wist ook goed de pers te bespelen.

Langstzittende minister van Buitenlandse Zaken van Nederland

Luns is de langstzittende minister van Buitenlandse Zaken geweest, die ons land gekend heeft (1952-1971). Met al een lange carrière als diplomaat achter de rug, toen hij  gevraagd werd minister van Buitenlandse Zaken te worden.

Twee kapiteins

De eerste vier jaar deelde Luns dit ministerschap met de partijloze, tot dan politiek onbekende bankier Beyen, die zich vooral richtte op rechtstreekse betrokkenheid van Nederland bij zich ontwikkelende Europese samenwerkingsverbanden. Zoals de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, later uitmondend in de Europese Economische Gemeenschap. Bij ondertekening van dit Verdrag van Rome (1957) was Beyen evenwel al vertrokken. Twee kapiteins op een schip bleek ook hier niet te werken. Luns en Beyen waren eigenlijk volstrekt niet elkaars buddy seat sitters - zoals de Amerikanen dat zo mooi noemden in de jaren vijftig. Tussen deze twee heeft het nooit geboterd.

Vanaf 1956 werd Luns de enige minister van Buitenlandse Zaken en genoot groot aanzien onder aanhangers. Maar hij werd ook door velen bekritiseerd, als gevolg bijvoorbeeld van zijn onder alle omstandigheden pro-Amerikaanse opstelling. Natuurlijk heeft er heel veel gespeeld tijdens zijn langdurig ministerschap, maar historisch bezien wordt de naam Luns algauw geassocieerd met ‘het dossier Nieuw-Guinea’.

Luns’ hoofdpijnportefeuille Nieuw-Guinea

Een lange, gecompliceerde geschiedenis, die er kortweg op neerkomt dat Luns zich als geen ander heeft vastgebeten in het behoud van dit laatste rijksdeel in zuidoost Azië. Bij de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië - op 27 december 1949 - had Nederland beloofd dat “in de nabije toekomst” over een overdracht van Nieuw-Guinea te praten viel. Maar niet met Luns.

Tot groeiende ergernis van de Indonesische president Soekarno, die door de Nederlandse laksheid halverwege de jaren vijftig begon te dreigen met een militaire confrontatie.

Het vodje van Dulles

Luns dacht in de Verenigde Staten een medestander te hebben bij zijn streven Nieuw-Guinea onder Nederlands bestuur te houden. In oktober 1958 kreeg Luns zelfs kabinet en Tweede Kamer achter zich, door te zwaaien met een korte Amerikaanse ‘verklaring van loyaliteit’, indien Indonesië militair zou interveniëren in Nieuw-Guinea. Een veronderstelde toezegging van Dulles - Amerika’s toenmalig minister van Buitenlandse Zaken, maar genoteerd op nota bene briefpapier van de Nederlandse ambassadeur Van Roijen, tijdens een gezamenlijk diner te hunner ere bij laatstgenoemde. Als deze al levensvatbaarheid heeft gehad, is het uiteindelijk niet meer dan een vruchteloos uitgangspunt van Luns gebleken. En gaat vermeende steunbetuiging als ‘het vodje van Dulles’ door het leven.

Maar hij had onvoldoende de tijdgeest in de gaten.
Met het aantreden van de regering Kennedy, begin jaren zestig, toonden de Amerikanen zich tegenstander van actieve, militaire betrokkenheid in Azië en de Pacific. Vreedzaam onderhandelen was toen hun leitmotief.
In dat licht hadden de VS dan ook helemaal geen zin Nederland bij te staan in het zich handhaven als ‘koloniale mogendheid’. Na onderlinge militaire en politieke strijd tussen Nederland en Indonesië - en onder grote internationale druk - ondertekenden beide landen op 15 augustus 1962 de overeenkomst van overdracht en kwam Nieuw-Guinea onder Indonesisch bewind.

Dit verlies ten spijt, bleef Luns een tomeloos voorvechter van het voor mekaar krijgen van alles wat in zijn ogen Nederland ter harte ging.
Zover zelfs, dat voormalig premier Den Uyl ooit opmerkte dat Luns’ politieke capaciteiten teveel ‘door links’ zijn onderschat.

Publicatie

Albert Kersten, Luns. Een politieke biografie (Uitgeverij Boom, 2010)

Nationaal Archief

Lees het artikel 'De archieven van Luns, Beyen en Buitenlandse Zaken, voor meer informatie'

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in