gahetNA in het Nationaal Archief

Nederlanders in de Spaanse burgeroorlog


Den Haag

Franco eindigt deze week waar hij zijn opmars begon. Zeventig jaar na het einde van de Spaanse burgeroorlog (1936-1939) wordt het laatste standbeeld van oud-dictator Franco in de Spaanse enclave in Noord-Afrika weggehaald.

Franco

In de jaren dertig is het onrustig in Spanje. Na een moord op een monarchistische politicus pleegt Generaal Franco in 1936 eenstaatsgreep tegen de linkse machthebbers. Daarna volgt een bloedige burgeroorlog tussen links (republikeinen, socialisten en communisten) en rechts (nationalisten, monarchisten en de katholieke kerk).

Internationale Brigades

De republikeinen roepen vrijwilligers op te helpen in de strijd tegen Franco. Uit tal van landen waaronder Nederland vertrekken strijdlustige mannen en vrouwen naar Spanje. Zij vormen de Internationale Brigades. In het Nationaal Archief zijn daar sporen van terug te vinden. Verontruste ouders hebben niets meer vernomen van hun kind dat naar Spanje is vertrokken en vragen zich af of het nog in leven dan wel gesneuveld is. Daarbij beschrijven ze soms de drijfveren van hun verloren zoon of dochter.

Soms uit principe, soms niet

Het bestrijden van het fascisme is er een van. Andere motieven zijn: het ontkomen aan schulden of gevangenisstraf en de zucht naar avontuur. Veel minderjarigen blijken ‘geronseld’ te zijn. In de strijd zijn heel wat Hollandse jongens gesneuveld of gevangen genomen. Degenen die overleefden wachtte bij terugkomst nog een onaangename verrassing.

Stateloos

Behalve de strijd verliezen ze namelijk ook hun Nederlanderschap wegens vrijwillige deelname aan een vreemde krijgsmacht. Er was een mogelijkheid om dat terug te krijgen zo blijkt uit de stukken. In 1943 deelt de Nederlandse regering mee: "Deze lieden wenst de regering niet als dienstplichtig te beschouwen. Ze mogen wel bij de Nederlandse Weermacht als zij tekenen voor een vrijwillig verband. Als ze zich behoorlijk gedragen zal na de oorlog hun naturalisatie in gunstige zin worden bekeken".

Erkenning

De ontvangst van de ondertussen teruggekeerde Spanjestrijders was niet bepaald hartelijk. Er zijn Tweede-Kamervragen over de kosten van de maaltijd die ze op station Roosendaal krijgen. En ze worden nauwkeurig in de gaten gehouden door de vreemdelingendienst. In de Tweede Wereldoorlog gaan veel oud-Spanjestrijders in het verzet om hun strijd tegen het fascisme voort te zetten. Ze hebben nog lang daarna moeten wachten op erkenning en naturalisatie.

Nationaal Archief

2.05.286 - Archief van het gezantschap in Spanje (Madrid) (1888) 1939-1954
2.05.03 - Archief van het ministerie van Buitenlandse Zaken; A-dossiers, 1815-1940, met name A-197
2.09.99 - Archief van het ministerie van Justitie, Archiefbescheiden betreffende Oud-Spanjestrijders, 1937-1941
2.09.22 - Archief van het ministerie van Justitie, 1914-1940 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in