gahetNA in het Nationaal Archief

90 jaar vrouwenkiesrecht


Den Haag

Het is 23 mei 1919 als het voorstel van de vrijzinnig democraat Hendrik Pieter Marchant voor de invoering van actief kiesrecht voor vrouwen in de Tweede Kamer wordt aangenomen. Een wet waar jarenlang voor is gestreden en niet altijd vanuit dezelfde doelstellingen.

Vrouwen, verenigt u

Aletta Jacobs richt samen met Wilhelmina Drucker in 1894 de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht op. Vrouwen konden beter hun krachten bundelen en gezamenlijk de strijd voor het vrouwenkiesrecht aangaan. De vrouwen organiseren bijeenkomsten, geven lezingen en schrijven artikelen en pamfletten. Ondanks de gezamenlijke strijd tekent zich een scheiding van geesten af.

Scheuring

In 1907 werd de Bond voor Vrouwenkiesrecht opgericht, het gematigde zusje van de Vereeniging. In een brochure in het VVD-archief is te lezen dat de doelstellingen van de Bond veel ruimer waren dan die van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Het ging niet alleen om kiesrecht maar ook om de opvoeding van de vrouw. En mannen waren welkom, ook in het bestuur. ‘Met het oude denkbeeld dat mannen en vrouwen elkaar bestrijden, wordt hiermede dus gebroken! Het zijn niet de mannen die wij bevechten’. De Vereeniging was radicaler en veranderde haar standpunt van censuskiesrecht naar algemeen kiesrecht. Ondertussen raadden beide clubs hun leden aan het eventuele lidmaatschap van de andere club op te zeggen.

Verschillen

In de jaren vijftig maakte de feministe Clasina Kluyver de verschillen tussen beide organisaties nog eens duidelijk aan de sociologe Hilda Verwey-Jonker. Het lag volgens Kluyver meer aan persoonlijke wrijvingen dan aan de inhoud. De vrouwen van de Bond kleedden zich chiquer, hun huizen waren luxueuzer. De Bond was kortom deftiger! Zij deden niet aan massabetogingen, of iets wat maar zou kunnen doen denken aan optreden van de Engelse suffragettes. De Bond was minder fel feministisch dan de Vereeniging. Kluyver vroeg zich ook af of antisemitisme een rol had gespeeld, onder de vooraanstaande vrouwen van de Vereeniging bevonden zich veel Joodse vrouwen.

Doel bereikt

Ondanks de verschillen tussen de verenigde vrouwen wordt dan eindelijk in 1919 het algemeen kiesrecht voor vrouwen ingevoerd. In 1922 werden zeven vrouwen lid van de Tweede Kamer. Nu, in 2009, negentig jaar na de invoering van het vrouwenkiesrecht, telt de Kamer 61 vrouwen, 40,6% van het totaal.

Nationaal Archief

2.19.022, Archief van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) en voorgangers, 1889-1976 (1999), inv. nr. 312
2.21.237, Archief van C.A. Kluyver [levensjaren 1884-1974], 1909-1967
2.02.14, Kabinet der Koningin, inv.nr. 6475

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in