Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

4 mei luidt de klok


Den Haag

Bij de dodenherdenking is elk jaar de Bourdonklok op de Haagse Waalsdorpervlakte op televisie te zien en te horen. Oorlogsmonumenten zijn na de Tweede Wereldoorlog op honderden plaatsen verrezen. De Haagse Bourdonklok werd naast het monument op de Dam het tweede nationale symbool van de 4e mei.

Archief

In het archief van oud-minister-president Prof. M P.S. Gerbrandy is te lezen hoe het monument tot stand kwam. De Nederlandse Vereniging van Ex-politieke Gevangenen uit de Bezettingstijd (Expoge) en de Nationale Federatieve Raad van het Voormalig Verzet (NFR) waren de initiatiefnemers. Zij vonden dat Den Haag als ‘tweede stad des Rijks niet mocht achterblijven een uitwendig aangrijpend teken, ter ere van hen die vielen, te stichten.’ Gerbrandy, premier tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd voorzitter van het ‘Werkcomité oorlogsmonument 1940-1945 ’s-Gravenhage’ dat in 1955 werd opgericht.

Geld

Het Haagse gemeentebestuur stelde een plaats in de stad beschikbaar. De kosten, geschat op 200.000 gulden, moesten bijeen worden gebracht door de Haagse inwoners. Ook al gaf de burgerij gul, er kwam niet genoeg geld binnen voor een monument in de stad. Het plan voor een carillon in het nieuwe stadhuis van Den Haag haalde het ook niet. Daarom werd besloten tot een ‘luidklok’ in de buurt van de gedenksteen voor gefusilleerden op de Waalsdorpervlakte. Weliswaar derde, maar misschien wel de beste keus.

Wanneer en voor wie luidt de klok

In de vergadering van het werkcomité, vlak voor de overdracht van de klok vraagt Gerbrandy zich af bij welke gelegenheden de klok moest worden geluid. Besloten wordt dit aan de gemeente Den Haag over te laten. Op 30 april 1959 werd de klok plechtig overgedragen aan het Haagse gemeentebestuur. Elk jaar op 4 mei en bij begrafenissen van leden van het Koninklijk Huis zou de klok te horen zijn.

Woorden van Gerbrandy

In de overdrachtstoespraak vertelt Gerbrandy dat het bestuur het gieten met stille ontroering had bijgewoond. Een van de directeuren van het uit 1660 daterende familiebedrijf gaf ‘de eerste stoot die de gloeiende klokspijs naar de vorm deed stromen nadat Gods zegen door hem was ingeroepen opdat de altijd riskante vervaardiging mocht slagen’. Gerbrandy sprak de hoop uit dat het monument door zijn sonoor geluid de herinnering aan hen die vielen levend zou houden, ‘opdat Den Haag nooit vergete hoe kostelijk is geweest het bloed der oorlogs-martelaren’. Den Haag is in dat opzicht heel Nederland geworden.

Nationaal Archief

2.21.068 Inventaris van het archief van prof. mr. P.S. Gerbrandy [levensjaren 1885-1961], 1900-1961, inv. nr. 300  
Met dank aan R. Gebel, zoon van de adjunct-secretaris van het Werkcomité Mr R.S. Gebel. 

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in