gahetNA in het Nationaal Archief

Tempel voor de vrede: 95 jaar Vredespaleis


Den Haag

Koningin Wilhelmina opende na een voorbereidingsperiode van 14 jaar op 28 augustus 1913 het Vredespaleis in Den Haag. Dat  gebouw kwam niet zomaar tot stand.

Permanente Hof van Arbitrage

Tijdens de Eerste Vredesconferentie die in 1899 in Den Haag plaatsvindt, wordt besloten tot de oprichting van het Permanente Hof van Arbitrage waar landen hun onderlinge conflicten aan kunnen voorleggen. Het Hof vindt tijdelijk onderdak in een pand aan de Haagse Prinsengracht, maar verdient een passender huisvesting.

Carnegie

De puissant rijke staalmagnaat Andrew Carnegie, de schenker van de New Yorkse Carnegie Hall, doneert 1,5 miljoen dollar voor de bouw van het Vredespaleis. In juni 1904 wordt de Carnegie-Stichting opgericht 'tot het bouwen, inrichten en onderhouden van een rechtsgebouw, en een boekerij ten behoeve van het Permanente Hof van Arbitrage'.
Jhr.Mr. A.P.C. van Karnebeek, Tweede Kamerlid, oud-minister van Buitenlandse Zaken en minister van Staat heeft de eer om de stichting voor te zitten.

Moeilijke opdracht

Waar komt het Vredespaleis te staan en wie bouwt het? Dat zijn de eerste vraagstukken waar de Carnegie-Stichting voor staat. De Nederlandse staat koopt in 1905 voor 700.000 gulden grond van Park Zorgvliet, tussen Den Haag en Scheveningen, en schenkt dit aan de stichting. De Carnegie-Stichting schrijft een internationale prijsvraag voor architecten uit. Alle gezantschappen van de landen die deel hadden genomen aan de Eerste Vredesconferentie moeten nagaan wie in hun land tot de beste architecten kunnen worden gerekend. Die worden dan gevraagd een ontwerp te maken.

Uitslag van de prijsvraag

De prijsvraag verloopt moeizaam. Architecten die niet worden uitgenodigd zijn boos, sommige uitgenodigde architecten deden niet mee. Uiteindelijk wordt het een open prijsvraag en komen er 216 inzendingen met meer dan 3000 tekeningen binnen. Op 27 maart 1907, schrijft Van Karnebeek aan de gezant in Parijs dat ‘wij uiteindelijk den Heer Cordonnier de bouw van het Vredespaleis opgedragen hebben, echter volgens een plan dat aanmerkelijk afwijkt van zijn oorspronkelijke ontwerp. Er is heel wat getob geweest, eer wij het zoo ver gebracht hebben.’ De keus van de jury krijgt veel kritiek. De Franse Beaux-Art architect Cordonnier gold in die dagen als behoudend. Politici, vakgenoten en burgers betwisten maandenlang elkaars smaak, of het vermeende gebrek eraan.

Hoofdpijndossier

Van Karnebeek schrijft ook nog: ‘Een ding is zeker dat mijne ervaring van zulk een internationale bouwerij met de aankleve van den ganschen architecten wereld van dien aard is, dat ik al heel erg het land aan iemand zou moeten hebben om hem die toe te wenschen. Ik heb nog nooit zoo iets lastigs en vervelends te doen gehad, als deze zaak.’

Tempel voor de vrede

Tijdens de opening is daar niets meer van te merken en weldoener Carnegie spreekt de hoop uit dat ‘dit paleis een tempel zal zijn voor de vrede, waarin - als dreigende oorlogswolken aan de einder samenpakken - edeler gevoelens hun toevlucht kunnen vinden, om hun vlucht te hernemen na de storm - zoals de duiven uit de ark van Noah.’
Alle mooie woorden ten spijt breekt een klein jaar later de Eerste Wereldoorlog uit.

Bronnen Nationaal Archief

2.22.15 Collectie Drukwerk, inv.nr. 6032
2.05.102 Ministerie van Buitenlandse Zaken: Gezantschap te Frankrijk (Parijs), 1866-1940, inv.nr. 874

Website

www.vredespaleis.nl 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in