Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Niet dom, alleen maar arm: Het Pauperparadijs


Den Haag

Wat begon als een eenvoudig genealogisch familieonderzoek groeide uit tot een bestseller. Aan de hand van archiefstukken onder meer uit het Nationaal Archief reconstrueerde Suzanna Jansen het leven van vijf generaties voor haar. Het boek Het Pauperparadijs beschrijft de schrijnende geschiedenis van de Nederlandse onderklasse.

Van bewakers naar bewaakten

De geschiedenis begint met Jansens voorvader Tobias Braxhoofden die in 1828 afreist naar Veenhuizen om daar als bewaker te werken. Generaal Johannes van den Bosch richtte Veenhuizen op om de armen uit de steden te leren werken op het platteland. Zo zouden ze onder invloed van frisse lucht, gezonde arbeid en onderwijs op een hoger niveau worden getild. Het ideaal bleek niet haalbaar en Veenhuizen werd geleidelijk een plaats waar hopeloze gevallen werden opgeborgen. In 1859 werd het een rijksinrichting voor landlopers. De dochter van Tobias Braxhoofden, Cato trouwde met een bewaakte inwoner van Veenhuizen en daalde zo op de sociale ladder. Suzanna’s overgrootvader kwam ook in Veenhuizen terecht toen hij werd opgepakt wegens landloperij. De generaties daarna zette de armoede zich voort.

Archiefonderzoek

Jansen bezocht de plaatsen waar haar familie woonde en deed onverwachte ontdekkingen in archieven. Haar voorvader Tobias Braxhoofden vond ze terug in een militair stamboek uit 1803 dat in het Nationaal Archief bewaard wordt. Naast zijn naam vond ze ook een beschrijving van zijn uiterlijk: zwart hair, bruijne ogen, zwarte wenkbrauwen, tamelijke neus en mond, ronde kin, blozend en glad van wezen. Lengte op kousen: 5 voet, 1 duym, 2 streek.’ (1.60m). In een bevolkingsregister las ze hoe hij er uit zag in 1810, 15 cm langer, spits gezicht. Suzanna is heel blij met het beeld dat ze uit de archieven van hem heeft gekregen. Van haar overgrootvader vond ze in het Drents archief een signalementskaart compleet met foto en vingerafdrukken.

Onttrekken aan het lot

Met haar zoektocht naar het verleden heeft Suzanna een boeiend en aangrijpend beeld geschetst van de Nederlandse onderklasse in de negentiende en twintigste eeuw. Gelukkig kon Suzanna wel de keten van armoede doorbreken door goed onderwijs te volgen. Met het schrijven van Het Pauperparadijs heeft Suzanna Jansen helemaal kunnen afrekenen met de mentale erfenis van een achterstandsfamilie.

Het pauperparadijs. Een familiegeschiedenis, Suzanna Jansen, Balans, 2008, ISBN 979050188210

www.suzannajansen.nl

Nationaal Archief

Inventaris van de Stamboeken, Naamlijsten, Conduite- en Pensioenstaten van Officieren, onderofficieren en Minderen der Landmacht, ca. 1795-1813, 2.01.15, inv.nr. 8.

Drents Archief

Archief Rijkswerkinrichtingen te Veenhuizen en Ommerschans, 0137.01, 2.2.6.2.2. Registratie, inv.nr. 339

Via AlleDrenten.nl zijn namen en signalementskaarten van de armen en de landlopers uit Veenhuizen te vinden. Volgens het CBS stammen ruim een miljoen Nederlanders af van de paupers uit de negentiende-eeuwse armenkolonies. 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr> <span>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in