Ordedienst en Binnenlandse Strijdkrachten

Den Haag

Sinds kort zijn de Archieven van de Ordedienst en de Binnenlandse Strijdkrachten en de afwikkeling daarvan bij het Nationaal Archief te raadplegen.

Wat waren de Ordedienst en de Binnenlandse Strijdkrachten en wat deden zij?

De Ordedienst was een militaire verzetsorganisatie die in juli 1941 werd opgericht, waarin overigens ook niet-militairen participeerden. Deze stelde zich tot doel na de bevrijding een gezagsvacuüm te voorkomen en de orde te handhaven. Op 5 september 1944 werden de Binnenlandse Strijdkrachten door de Nederlandse regering in ballingschap te Londen bij Koninklijk Besluit opgericht. Daarin werden naast de Ordedienst, de Landelijke Knokploegen en de Raad van Verzet opgenomen. Hierbinnen vormden de Landelijke Knokploegen en de Raad van Verzet vanaf 5 maart 1945 het strijdende gedeelte en de leden van de Ordedienst de bewakingstroepen. Vanaf augustus 1945 werden de Binnenlandse Strijdkrachten opgenomen in de Koninklijke Landmacht. In 1948 kwam met de opheffing van het Centraal Afwikkelings Bureau-BS een einde aan het bestaan van deze organisatie.

Wat voor soort materiaal zit er in dit archief?

Het archief bevat ingekomen en uitgaande stukken met kaartsystemen van op onderwerp geordende stukken. Verder is er een Collectie Binnenlandse Strijdkrachten: een combinatie van archiefbescheiden en documenten (foto’s, krantenknipsels en fotokopieën) die uitgebreid in een bijlage onder verzameltrefwoorden zijn geordend. Zo zijn er rapporten over het ontstaan van kleine plaatselijke verzetsgroepen, die later in de Ordedienst opgingen en stukken over de aan geallieerde troepen verleende steun. Verder is er nog informatie in te vinden over de afwikkeling van de werkzaamheden van de Binnenlandse Strijdkrachten.

Welke archiefstukken of onderwerpen verdienen bijzondere aandacht?

Interessant zijn de inlichtingenrapporten voor de regering in Londen, al of niet met situatie- en perspectieftekeningen, spionagerapporten over de situatie in de diverse provincies vanaf 1944 en Signalementenbladen voor onbetrouwbare personen. Dat geldt ook voor de persoonlijke achtergrondinformatie over de 314 gesneuvelde leden van de Ordedienst. Uit de periode van de Binnenlandse Strijdkrachten bevat het archief stukken inzake arrestaties van (vermeende) NSB’ers en collaborateurs en inventarissen van hun inboedel, alsmede over zuiveringsmaatregelen. (Het vervolg daarop is te vinden in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging en het Nederlands Beheers Instituut). Tot slot verdienen ook de stukken betreffende de onderlinge samenwerking met en spanningen tussen de verzetsgroepen aandacht. Dit archief is daardoor ook een bron van informatie over de geschiedenis van de Landelijke Knokploegen en de Raad van Verzet.

Voor wie is dit archief interessant?

Voor iedereen die geïnteresseerd is in de Tweede Wereldoorlog en de rol van het verzet daarin. Zowel in de periode van de Ordedienst als in die van de Binnenlandse Strijdkrachten is er als gevolg van de organisatiestructuur veel in dit archief te vinden over de plaatselijke en regionale situatie. Daarnaast blijven de gedenkboeken van J.W.M. Schulten, De geschiedenis van de Ordedienst en van G.J. van Ojen jr., De Binnenlandse Strijdkrachten voor het algemene kader onmisbaar.

Hoe is de openbaarheid geregeld?

Dit archief is in principe openbaar met uitzondering van een beperkt aantal inventarisnummers.

De volledige titel van het archief

Archieven van de Ordedienst en de Binnenlandse Strijdkrachten en de afwikkeling daarvan, 1940-1947. Toegang: 2.13.137