gahetNA in het Nationaal Archief

Schoolwet van 1806


Den Haag

Het jaar 1806, nu tweehonderd jaar terug was spannend. In dat jaar zet Napoleon zijn broer Lodewijk Napoleon op de troon van het Koninkrijk Holland. 1806 is bovendien het jaar van invoering van de schoolwet waarmee de band tussen kerk en staat werd verbroken.

Patriottisch stokpaardje

In de 18de eeuw is het onderwijs abominabel: de scholen zitten stampvol kinderen die slaafs hun lesjes opdreunen voor slecht opgeleide en dito betaalde onderwijzers. Niemand houdt toezicht op het onderwijs. Kinderen uit arme gezinnen komen vaak niet op school omdat ze moeten werken. Al decennia lang discussieert men over de verbetering van het onderwijs. Voor de patriotten, die sinds 1795 aan de macht zijn en de Bataafse republiek oprichten, is het lager onderwijs een van de stokpaardjes. Op de eerste Nationale Vergadering in 1796 benoemt men een comité dat een plan moet ontwerpen om het onderwijs te verbeteren.

Onderwijs is van nationaal belang

Voor de nieuwe natie, de Bataafse republiek, vormt onderwijs ook een middel om kinderen een idee van nationale eenheid en vaderlandsliefde bij te brengen. Iedereen moet daarom deel kunnen nemen aan het onderwijs, arm en rijk. De schoolwet van 1806 betekent een democratisering van het onderwijs.
De nieuwe wet is ook een modernisering van het onderwijs. Men stelt voor het eerst eisen aan onderwijzers en hun salariëring, leermiddelen en schoolgebouwen. Alle scholen vallen onder de schoolwet en schoolopzieners controleren of de scholen zich wel aan de wet houden.

Christelijke invloed

En belangrijk artikel in de nieuwe wet gaat over het algemeen christelijk karakter van het onderwijs. Er mag geen enkel protestants of rooms dogma worden gedoceerd. De kerken moeten er zelf voor zorgen dat de kinderen de leerstellingen leren. De schoolwet gaat dus uit van openbare scholen maar wel met een christelijk karakter. Alleen die openbare scholen worden door de overheid gefinancierd.
Dit principe blijkt in de 19e en 20e eeuw discutabel en in 1920 worden openbare en bijzondere scholen financieel gelijkgesteld. Maar tot op de dag van vandaag leidt zowel de combinatie onderwijs en godsdienst als de invulling van het onderwijs onophoudelijk tot discussie.

Bronnen

Van kind tot burger (onderwijswebsite Nationaal Archief)

Bibliotheek Nationaal Archief:

'De schoolwet van 1806: blauwdruk voor een onderwijsbestel', J.F.A. Braster in: 'Nederland in Franse schaduw recht en bestuur in het Koninkrijk Holland (1806-1810)', 206 C4 

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in