gahetNA in the National Archives

Joop Wijn ontvangt eerste exemplaar geheime VOC-Atlas


Den Haag

Minister van Economische Zaken, Joop Wijn, neemt op donderdag 16 november het eerste exemplaar in ontvangst van de VOC-Atlas Isaak de Graaf/Atlas Amsterdam. De atlas bevat 175 handgetekende kaarten die kaartenmaker Isaak de Graaf rond 1700 maakte van de wereldwijde bezittingen en vestigingen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. De kaarten uit de atlas golden als actuele bedrijfsinformatie en waren daarom geheim. In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw is pas het verband tussen de kaarten, die eigendom zijn van het Nationaal Archief, teruggevonden en werd de Atlas de Graaf/Atlas Amsterdam herontdekt. Voor het eerst in 300 jaar wordt dit hoogtepunt in de Nederlandse koloniale cartografie gepubliceerd.

Atlas Amsterdam: unieke overzichtsatlas

In 1691 kreeg de Amsterdamse kaartenmaker Isaak de Graaf (1668-1743) van het opperbestuur van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, de Heren Zeventien, de eervolle opdracht een grote overzichtsatlas samen te stellen van alle gebieden in Afrika en Azië die toen binnen de invloedssfeer van de VOC vielen, van Kaap de Goede Hoop tot Japan, Nieuw-Guinea en Australië. Deze grote VOC-atlas, de eerste en enige in zijn soort die ooit in opdracht van de Compagnie is gemaakt, diende als hulpmiddel bij de beleidswerkzaamheden. Omdat actuele, gedetailleerde kaarten cruciale bedrijfsinformatie bevatten was de Atlas de Graaf/Atlas Amsterdam geheim.

Herontdekking in de vorige eeuw

De Atlas de Graaf/Amsterdam was omstreeks 1705 in eerste instantie voltooid, al zijn incidenteel nog tot 1754 kaarten toegevoegd. Hij bestond uit één handgetekend exemplaar in twee gebonden delen, met in totaal 187 ingekleurde kaartbladen op een reuzenformaat van ca. 53 x 75 cm. Na de ondergang van de VOC in 1799 kende de atlas een bewogen geschiedenis. Zo werden beide delen in 1810 door de Fransen naar Parijs overgebracht en duurde het daarna tot na de definitieve val van Napoleon in 1815 voor ze - met veel moeite - naar Nederland teruggehaald konden worden. In 1856 kwam de atlas bij het Nationaal Archief terecht waar de atlas uit elkaar is genomen en de losse kaarten verspreid zijn over de verzameling buitenlandse kaarten, volgens de werkwijze van die tijd. De kennis over de oorspronkelijke structuur zijn en geschiedenis van de atlas is daarna snel verloren gegaan. Pas in de jaren tachtig van de vorige eeuw slaagde de Utrechtse historisch cartograaf prof.dr. Günter Schilder er na lang onderzoek in, deze te achterhalen. Zijn herontdekking en reconstructie van de Atlas Isaak de Graaf/Atlas Amsterdam vormt nu de basis voor deze eerste publieksuitgave van dit hoogtepunt in de Nederlandse koloniale cartografie.

Boekgegevens

G. Schilder e.a., Grote Atlas van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Deel I: Atlas Isaak de Graaf/Atlas Amsterdam. Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior (ISBN 90 74861 26 1).

De atlas verschijnt in een beperkte, eenmalige oplage van 1000 genummerde exemplaren en zal zowel verkrijgbaar zijn via de boekhandel als rechtstreeks bij Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior, www.asiamaior.nl

De Atlas de Graaf/Atlas Amsterdam is het eerste deel in een zevendelige atlas Grote Atlas van de Verenigde Oost-Indische Compagnie/Comprehensive Atlas of the Dutch United East India Company. Deze wordt samengesteld op basis van manuscriptkaarten en topografische afbeeldingen uit de relevante VOC-archieven in binnen- en buitenland. De uitgave is een samenwerking van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap, Explokart/Universiteit Utrecht, Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior en het Nationaal Archief.

Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in