Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Patriotten in het offensief


Den Haag

'Er word vermist Het kind van Staat; het zelve is groot vijf voet en vijf duim; bol en geneverachtig van uitzicht, heeft bruin haar, loopt wat voor over, is oud circum 39. Jaren, (…), het Linnengoed gemerkt W.V.O.: het zit veel in Kroegen en Speelhuizen'.
Zo schetst het schimpende literair-politieke weekblad Janus uit 1787 stadhouder Willem V; een onbekwame nietsnut die het land naar de verdoemenis helpt. Als het blad zegt te gaan publiceren over de heldendaden van Willem V verschijnt het volgende nummer met enkel blanco pagina's. Janus geeft een uniek tijdsbeeld van het politieke Nederland uit 1787 en doet dat op een nieuwe manier; met satire.

Patriotten en Oranjegezinden

De Republiek der Nederlanden kenmerkt zich in het laatste kwart van de achttiende eeuw door een grote politieke tegenstelling tussen patriotten en oranjegezinden. De patriotten willen meer invloed op het lokale en provinciale bestuur. Ze willen af van het in hun ogen achterhaalde stadhouderlijk stelsel.
De partijen bestrijden elkaar niet alleen met bruut geweld. De patriotten zetten ook meer subtiele manier wapens in. Het curieuze weekblad Janus is daar een mooi voorbeeld van. Het verschijnt tussen 1 januari en 20 augustus 1787. Het blad Janus streeft naar het bereiken van de doelstellingen van de patriottenbeweging en stimuleert de patriotten tot het nemen van daadwerkelijke actie. Dat is tevergeefs.

Vluchthaven Frankrijk

Duizenden patriotten slaan in 1787 op de vlucht naar Frankrijk als het Pruisisch leger Willem V te hulp schiet bij het onderdrukken van de patriottische beweging. Hun huizen vallen ten prooi aan plundering, zijzelf aan bedreigingen en mishandelingen. Vanuit Frankrijk nemen de Bataven, zoals ze zich zelf noemen, zich voor 'om het stadhouderlijk juk in ons vaderland te verbreken'. Een aantal Nederlandse bannelingen richt in Parijs het Comité Révolutionair der Bataven op. Het Comité maakt plannen voor praktische maatregelen mochten de Fransen de republiek binnenvallen. De vluchtelingen houden zich ook bezig met de vraag wie na de Franse bezetting het gewestelijke en lokale bestuur gaat opzetten.

Publicaties

Over het weekblad Janus verscheen onlangs een boek dat de opkomst en ondergang van het tijdschrift beschrijft. De auteur, Pieter van Wissing raadpleegde tal van archieven waaronder vele in het Nationaal Archief; niet alleen de institutionele archieven zoals dat van de Staten van Holland en West-Friesland of van het Hof van Holland maar ook zestien familie- en persoonlijke archieven.
De wederwaardigheden van de Nederlandse vluchtelingen - 'Bataven' - in Frankrijk zijn beschreven in een nieuw boek van Joost Roosendaal. Ook hij heeft uit de archieven van het Nationaal Archief geput.

Pierre-Alexandre Dumont Pigalle

Beide schrijvers raadpleegden het omvangrijke archief van de Frans-Nederlandse journalist Pierre-Alexandre Dumont Pigalle. Hij schreef en redigeerde tal van brieven, notulen en rapporten voor zijn medevluchtelingen. Dumont Pigalle had het plan om de geschiedenis van de patriotten op schrift te stellen. Dat is hem niet gelukt. De onderzoekers Wissing en Roosendaal zijn er wel in geslaagd een belangrijk deel van de achttiende-eeuwse Nederlandse geschiedenis publiek te maken.

Literatuur en archief

- 'Stokebrand Janus 1787', Pieter van Wissing, (Van Tilt, Nijmegen 2003)
- 'Bataven! Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk 1787-1795', Joost Roosendaal, (Van Tilt, Nijmegen 2003)
- 'De verzameling Dumont-Pigalle of de ongeschreven geschiedenis van een Franse spion", H. Wildeboer, (doctoraalsciptie Universiteit van Amsterdam 1990)
- Collectie 001 Dumont Pigalle, 1780-1800, toegangsnr. 2.21.057, inv.nr. 9, 82 


Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in