gahetNA in the National Archives

Gestolen goed


Den Haag

Voor zes miljoen euro kan het Amsterdamse gemeentearchief het betalingsbewijs van Agneta Kocx, een investeerster in de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), weer in zijn bezit krijgen. Het historische document is begin jaren tachtig uit het archief gestolen. Het is een bijzonder stuk want nergens in de wereld is een ouder aandeel dan dit te vinden. Maar is het wel een aandeel en bestaat er een ander bewijs van de investering dan dit?

Kapitaal

Met de oprichting van de VOC in 1602 is bepaald dat alle ingezetenen van de Republiek der Verenigde Nederlanden een belang in de Compagnie kunnen krijgen door een bedrag te storten. De VOC heeft natuurlijk geld nodig om de schepen te laten varen. In de maand augustus van het oprichtingsjaar is het mogelijk om in te schrijven bij een van de zes Kamers (vestigingen). In totaal wordt voor bijna 6,5 miljoen gulden, toen een enorm vermogen, ingetekend. De kapitaalkrachtige stad Amsterdam neemt meer dan de helft voor zijn rekening.

Aandeelhouders

De VOC geeft geen aandelen uit, de bedragen worden op naam in het participatieregister ingeschreven. De VOC-participaties zijn geen aandelen aan toonder zoals gebruikelijk is bij aandelenuitgiftes. Bovendien hebben de toenmalige investeerders geen enkele invloed op de onderneming. Bij de VOC hebben de Heren Zeventien, het dagelijks bestuur, het hoogste gezag. Aandeelhouders van nu kunnen in de aandeelhoudersvergadering zich wél laten gelden.
Dus het oudste aandeel, dat het Amsterdamse archief terug wil hebben, bestaat feitelijk niet!

Bewijs

De inschrijvingsregisters van Amsterdam en Zeeland zijn bewaard gebleven. In het Amsterdamse participatieboek dat het Nationaal Archief in zijn bezit heeft, staat ze genoemd: Agneeta Kocx wed. wijlen Hendrick Kock neemt deel voor 4.800 gulden. Feitelijk is dit het enige juridische en oudste bewijs van aandeelhouderschap of beter gezegd van participatie.

Wat had Agneta dan?

Als de participanten aan hun verplichting tot storting hebben voldaan, krijgen ze een betaalbewijs of recepisse overhandigd. Twee van dergelijke kwitanties zijn bewaard gebleven waaronder die van de Amsterdamse Agneta Kocx. Bijna 400 jaar geleden, op 27 september 1606, betaalt zij haar laatste termijn aan de bewindhebbers van de VOC. Het bewijs van een participatie blijkt alleen uit de boeken van de Compagnie

Levendige handel

Aandeel of niet, het is wel een gegeven dat de participaties het begin vormen van de handel in aandelen op de beurs zoals we die nu nog kennen. De kwitanties heten eerst portie of partije en vanaf 1606 "actie". Al gauw ontstaat er een drukke handel in actiën. De koop en verkoop van de kwitanties worden opgetekend in het register van transporten. Twee bewindhebbers bevestigen de overdracht met hun handtekening.
Het Amsterdamse kantoor van de VOC is door de actiënhandel de eerste aandelenbeurs van de wereld.
Er wordt flink gespeculeerd. De koersen stijgen tot 1200% in 1720 om weer te dalen tot 25% in 1781.
Na 198 jaar, in 1799 wordt de VOC geliquideerd met een schuld van 110 miljoen gulden. Toch blijft de lucratieve handel in recepissen tot op de dag van vandaag bestaan.


Archief en literatuur

- Nationaal Archief toegangsnr. 1.04.02 Register bevattende Kapitaalinschrijvingen door de participanten van de Kamer Amsterdam
inventarisnr. 7064
- Het oudste aandeelhoudersregister van de Kamer Amsterdam der Oost-Indische Compagnie, J.G. van Dillen, Den Haag 1958
- www.tanap.net
- gemeentearchief.amsterdam.nl 



Reacties

Nieuwe reactie inzenden
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in