gahetNA in het Nationaal Archief

Overdracht Londens archief van Buitenlandse Zaken, Vluchtelingen


Den Haag

Het archief van Buitenlandse Zaken uit Londen (1940-1945) is op 6 maart overgedragen aan het Nationaal Archief. Buitenlandse Zaken was van alle ministeries het beste ingelicht over de ontwikkelingen in de wereld. Dat maakt het Londens archief zo bijzonder. Zo hield dit ministerie zich tot medio 1942 vooral bezig met de Japanse dreiging in het Verre Oosten. Na het verlies van Indië ging de aandacht meer uit naar de naoorlogse wereldorde. Maar ook met Nederlanders die vluchtten naar neutrale landen bemoeide Buitenlandse Zaken zich. Ter gelegenheid van de overdracht is een boek verschenen waarin het beleid van Buitenlandse Zaken in oorlogstijd wordt beschreven.

Veranderd buitenlands beleid

Het ministerie van Buitenlandse Zaken onder leiding van minister E.N. van Kleffens speelde een centrale rol in Londen. Toen Nazi-Duitsland op 10 mei 1940 Nederland binnenviel, was de Nederlandse neutraliteits-politiek ten dode opgeschreven. In de oorlogsperiode werd daarom een nieuw buitenlands beleid ontworpen. De contouren van dit nieuwe beleid werden door Van Kleffens in zijn toespraak voor Radio Oranje op 28 december 1943 verwoord. Van Kleffens meende dat de vooroorlogse neutraliteitspolitiek “stone-dead” was. Nederland stond voor de keuze tussen een internationaal isolement en een vorm van samenwerking “met landen van goede wil”.  Van Kleffens had hierbij een voorkeur voor het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten van Amerika. Ook Frankrijk en België stonden op het lijstje van Van Kleffens. Door dit nieuwe beleid kwam Nederland in het westerse geallieerde kamp terecht. Van daaruit ontwikkelde zich bijvoorbeeld een lidmaatschap van de NAVO en de Europese Gemeenschap voor Kolen Staal, de voorloper van de huidige Europese Unie.

Vluchtelingen

Eén van de onderwerpen waarover in dit archief veel nieuws is te vinden, is het vraagstuk van de Nederlandse vluchtelingen. Veel Nederlanders probeerden vanwege de jodenvervolging en de onderdrukkingspolitiek van de Nazi’s te vluchten naar bijvoorbeeld Zwitserland of Engeland. Afgezien van persoonlijke memoires bestaan er in de Nederlandse literatuur weinig analyses van de moeilijkheden die deze mensen op hun vluchtweg tegen kwamen. Er is geen goede beschrijving van de erbarmelijke omstandigheden waarin Nederlanders verkeerden in de kampen van Vichy-Frankrijk zoals Gurs of Rivesaltes bij Perpignan. Ook over de moeilijkheden die zij ondervonden in het Spanje van Franco is niets vastgelegd. “Vluchtelingenpolitiek is geen politiek” schijnt Van Kleffens vele jaren na de oorlog eens verklaard te hebben. Het archief van het ministerie van Buitenlandse Zaken te Londen kan aantonen of deze uitspraak op waarheid berust en welke gevolgen dat heeft gehad voor die vluchtelingen.

Nieuwe inventaris

Met deze overdracht wordt een van de laatste ministeriële archieven van de Nederlandse regering in ballingschap aan het Nationaal Archief ter beschikking gesteld. Diverse onderzoekers hebben dit archief al gebruikt voor hun onderzoek en er zijn ook al veel publicaties met behulp van deze documenten verschenen. Toch blijft dit archief van groot belang voor de onderzoekers van de geschiedenis van Nederland en de Tweede Wereldoorlog. Er is een nieuwe, uitgebreide inventaris van dit archief gemaakt. Daardoor is het voor de onderzoeker nu veel duidelijker welk materiaal er voorhanden is. 
 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in