gahetNA in het Nationaal Archief

Oorlogsleed in brieven uit de Hongerwinter


Den Haag

5 Mei Bevrijdingsdag. Op die dag - 58 jaar geleden - tekent het hoofd van de Duitse bezettingsmacht in hotel 'De Wereld' in Wageningen de capitulatie. Daarmee komt een einde aan vijf bezettingsjaren, die dood, terreur en ellende hebben gebracht.
Een groot gedeelte van de Nederlandse bevolking wordt in de laatste oorlogsmaanden getroffen door de Hongerwinter. Velen sterven in het zicht van de bevrijding. Ook zij worden tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdacht tezamen met alle slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.

Brandstof

Van oktober 1944 tot met maart 1945 is het ongekend koud en nat in Nederland. De gas- en stroomlevering is zeer beperkt. Mensen moeten met weinig zien te overleven. Het Nationaal Archief heeft onlangs een aantal brieven verworven van een Amsterdams echtpaar Heythekker-Altink. Tijdens de Hongerwinter schrijven zij hun kinderen in een ander deel van het land over de verslechterende omstandigheden:
'Om 5 uur eten we nu nog bij daglicht een paar boterhammen en een hapje en om 1 uur warm eten, dat 's morgens op de voorkamer-kachel wordt gekookt. Daarin krijgt mam al een flinke handigheid en opa helpt soms met pannekoekjes bakken of pap roeren. Alles gebeurt 's morgens vroeg bij kaarslicht. Toen de kaarsen op waren, vond mam nog 2 x 12 theelichtjes die in 1940 20 cent de 12 kostten. Een kaars kost hier nu 7 à 8 gulden.'

Voedsel

In de Hongerwinter zijn - vooral in de grote steden - vrijwel geen levensmiddelen meer te krijgen. In de loop van de oorlog is bijna alles op de bon gegaan. Maar ook met deze bonnen is nog maar weinig te koop. Mensen eten suikerbieten en tulpenbollen. De overheid heeft 'Centrale Keukens' ingericht. Het voedsel dat op deze wijze wordt verstrekt, is niet erg voedingrijk en van een matige kwaliteit. Veel stedelingen trekken dagelijks naar het platteland op zoek naar eten. Daarnaast is er de zwarte handel waar woekerprijzen gerekend worden. Het echtpaar Heythekker schrijft:
'Gisteren hadden we de bof een ½ mud aardappelen te krijgen (…). Maar schrik niet van de prijs: 60 gulden! Sommige menschen vinden dit nog goedkoop, maar we zijn weer een heele tijd voor erge honger bewaard. Het zijn prachtige 1e klasse klei-piepers. Ook kreeg ik 4 gram zout bij de kapper dus kan er in optima forma gekookt worden. Konden we nog maar wat pondjes rogge krijgen!'

Leed

'Behalve die paar kaarsen, geen brandstof in huis; de gemeentelijke houtdistributie is ook al 14 dagen stop gezet. Bijkoken kan dus ook niet en ik schrijf met bijna verstijfde vingers in een koude kamer, want turf geeft geen warmte af in ons kleine kacheltje.'
Begin 1945 wordt de situatie voor de Heythekkers - en met hen vele anderen - steeds nijpender. Mensen kampen met uitputtingsverschijnselen en zijn ondervoed. Duizenden sterven in de laatste oorlogsmaanden, zo ook de heer Heythekker.

Hulp

De regering in Londen dringt er bij de geallieerden op aan om hulp te bieden aan de bevolking. Uiteindelijk worden er in samenwerking met het Rode Kruis voedseldroppings georganiseerd. In overleg met de Duitsers worden ook geallieerde konvooien toegelaten, die hulpgoederen brengen. Na de Duitse overgave kan de hulp pas op grote schaal op gang komen. Enorme voedselvoorraden, die al vanaf de herfst 1944 zijn aangelegd, worden dan naar het getroffen gebied gebracht. Aan bijna honderdnegentigduizend mensen word de eerste maanden na de bevrijding extra voedsel uitgedeeld.

Archief

De brieven van het echtpaar Heythekker-Altink bevinden zich in de collectie 'Losse Aanwinsten Tweede Wereldoorlog' (toegangsnummer 2.22.17).
vorige | overzicht | volgende
 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
CAPTCHA
Deze vraag is om te testen of u een menselijke bezoeker bent en om geautomatiseerde spam te voorkomen.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in