Nationaal Archief. Collectie, tentoonstellingen en activiteiten

Koning Gorilla


Den Haag

"Feit en fictie gaan door elkaar lopen, ook al is het een nepkoningin". Premier Balkenende stelde onlangs de populariteit van de satire op het koningshuis aan de kaak. Hij riep de media op tot matiging en bepleitte tegelijk een maatschappelijk debat over het persifleren van het Koninklijk Huis. Milde spot op het Koninklijk Huis is van alle tijden. Verschil met vroeger is de brede toegankelijkheid; de televisie brengt de satire in elk huis. Toch kent de huidige spotlust een 19e eeuwse voorloper waarbij die van vandaag bleek afsteekt: Koning Willem III als Koning Gorilla.

Koning Willem III

In het Nationaal archief ligt een brochure getiteld: 'Uit het leven van Koning Gorilla'. Hoewel de anonieme schrijver van het pamflet Koning Willem III nergens met naam en toenaam noemt, is het iedereen duidelijk dat het over de toenmalige impopulaire koning gaat. Het Koningshuis wordt alom gerespecteerd maar het is publiek geheim dat Koning Willem III geen fijnzinnige, trouwe persoonlijkheid bezit. Het pamflet komt uit socialistische hoek en verschijnt aan de vooravond van de 70e verjaardag van de koning op 19 februari 1887.

Koning Gorilla

De socialisten vinden dat het Nederlandse volk beter af is zonder een koning die zich als een gorilla gedraagt en het volk "diep ongelukkig had gemaakt". Vanaf zijn jeugd leidt "onzen Gorilla,....een liederlijk leven, uitsluitend aan Venus en Bacchus gewijd". Koning Gorilla maakt zich schuldig aan drankmisbruik, gewelddadigheden, openlijk bordeelbezoek, scheldpartijen en beledigingen in het openbaar. Hij zou zijn volk bestempelen als "stomme ossen, canaille en rapaille". Het pamflet is gebaseerd op roddels en geruchten maar bevat ook waarheden. De brieven van zijn vrouw Koningin Sophie van Württemberg en het geheime dagboek van Minister Weitzel spreken van een geestelijk gestoorde man die ook losse handen bezit.

Oranjefurie

De brochure vindt gretig aftrek, er vindt een stormloop op de boekhandels plaats. Aan de andere kant ontstaat er een volkswoede die oranjefurie wordt genoemd. In Amsterdam worden van een socialistische boekwinkel de ruiten ingegooid. Een café van een socialist in de hoofdstad wordt compleet vernield. Veel socialisten worden lastig gevallen en gemolesteerd.

Majesteitsschennis

Opmerkelijk is dat er geen stappen worden ondernomen tegen auteurs, uitgever en verkopers, zelfs geen gerechtelijk vooronderzoek vindt plaats. Normaal is men wel voortvarender, regelmatig verdwijnt een socialist in de gevangenis. De enige die in verband met de affaire wordt vervolgd is J.A. Cohen, medewerker van het socialistisch partijblad 'Recht voor Allen'. Hij heeft naar de koning "Weg met Gorilla!" geroepen. Hij krijgt een half jaar gevangenisstraf wegens majesteitsschennis.
Blijkbaar vinden de autoriteiten het beter zo min mogelijk aandacht aan de zaak te besteden. Het zou alleen nog maar meer koren op de molen van de socialisten zijn en het koningshuis verder beschadigen. Gezien de publiciteit die premier Balkenende met zijn aandacht voor de huidige golf van satire genereerde nog geen slechte tactiek.
Het boekje staat tot de dag van vandaag in de belangstelling. Het beleefde in de 19e eeuw drie herdrukken en werd in 1966, 1967, 1987 en 2002 nogmaals herdrukt.

Archief en literatuur

- Archief Binnenlandse Zaken, Kabinet, 1814-1949 (toegangnummer, 2.04.26.02), inv. nr. 322 
- http://www.iisg.nl/ 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in