gahetNA in het Nationaal Archief

Politieke eendagsvliegen in Den Haag


Den Haag

Het kabinet-Balkenende is na 87 dagen gevallen. Op 22 januari is het daarom weer zover: nieuwe verkiezingen. De gevestigde orde krijgt concurrentie van allerlei nieuwelingen. De Kiesraad heeft tientallen nieuwe politieke partijen geregistreerd. Als de nieuwkomers zich met een kandidatenlijst inschrijven kunnen zij deelnemen aan de verkiezingen. Daaronder bevinden zich organisaties met klinkende namen als 'Partij van de Toekomst' (PvdT), 'Lijst Jij' en 'De Andere Aanpak Partij' (D.A.A.P.). Toch blijkt het vaak lastig voor nieuwe partijen om een kamerzetel te bemachtigen. Nog moeilijker is het om een zetel te behouden. Zal de 'Groep-De Jong' terugkeren in de kamer als 'De Conservatieven.nl'? En lukt het 'Leefbaar Nederland' haar zetels te behouden?
In het verleden zijn er regelmatig verschillende nieuwe partijen in de Tweede Kamer gekomen. Vaak was hun bijdrage aan de nationale politiek van korte duur. In het Nationaal Archief bevinden zich archieven over de opkomst en ondergang van een aantal politieke eendagsvliegen uit de jaren '30 en '40.

Socialisten

De Onafhankelijke Socialistische Partij (O.S.P.) heeft maar kort bestaan. In 1932 wordt de partij gevormd door P.J. Schmidt (1896-1952). Het Nationaal Archief bewaart zijn archief dat in 2005 openbaar wordt. Schmidt is na een conflict uit de S.D.A.P. (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij) getreden. De O.S.P. wil een eind maken aan het kapitalisme en predikt de revolutie. Daarnaast willen zij af van het koloniaal bezit. In 1935 gaat de partij samen met de Revolutionair-Socialistische Partij (R.S.P.), die sinds 1933 beschikt over een kamerzetel. Hierdoor ontstaat de Revolutionaire Socialistische Arbeiderspartij (R.S.A.P.). De nieuwe partij is voor afschaffing van de monarchie en voor de bewapening van arbeiders. Toch spreekt het programma maar weinigen aan, want in 1937 verliest de partij haar zetel. Schmidt zelf komt dus nooit in de Tweede Kamer, wel in de gevangenis. Tot tweemaal toe wordt hij veroordeeld wegens opruiing en wapenbezit tijdens onlusten in Amsterdam in 1933 en 1934.

Nationalisten

Juist tegen partijen als de R.S.A.P. wordt in 1933 het Verbond voor Nationaal Herstel opgericht. De partij verovert onmiddellijk een kamerzetel. Communistische elementen moeten uit de samenleving worden verwijderd en het 'verslapte gezag' moet worden hersteld. Verder wil het Verbond de 'christelijk-nationale gedachte' bevorderen. Hoe dit moet gebeuren blijkt uit een brochure in het archief van één van de oprichters, H.H.A. van Gybland Oosterhoff (1887-1937). Trouw aan het koningshuis en versterking van de band tussen de verschillende rijksdelen staan hoog in het vaandel. Daarnaast wordt er gepleit voor beperking van de immigratie en de afschaffing van de parlementaire democratie. In 1934 lopen fusiebesprekingen met Mussert's NSB op niets uit. Het Verbond kan zich niet vinden in het leidersbeginsel van de nationaal-socialisten. Zelfstandig weet de partij zich ook niet te handhaven. In 1937 krijgt het Verbond voor Nationaal Herstel nog maar 6.000 stemmen.

Katholieken

Zowel de O.S.P. als het Verbond hebben in de jaren '30 een totaal tegengestelde opvatting over het koloniaal bezit van Nederland. Na de oorlog blijven de koloniën een belangrijk politiek twistpunt. Oud-minister van Koloniën Ch.J.I.M. Welter (1880-1973) vormt in 1948 de lijst-Welter. Hij heeft zich afgesplitst van de Katholieke Volkspartij (K.V.P.), omdat deze in de regeringscoalitie zit met de PvdA. Welter vreest dat dit verbond zal leiden tot de ondergang van het koloniale rijk. Bij de verkiezingen verovert hij een kamerzetel. Welter richt vervolgens een nieuwe partij op: de Katholieke Nationale Partij (K.N.P.). De partij is rechts georiënteerd en maakt zich sterk voor het behoud van Indonesië. In 1952 wordt er zelfs een tweede zetel veroverd. Onder druk van de Nederlandse bisschoppen worden er kort daarop fusiebesprekingen gestart tussen de K.N.P. en de K.V.P. Het episcopaat streeft naar één katholieke partij en is ook altijd gekant geweest tegen de afsplitsing van Welter. Na twee jaar onderhandelen wordt er overeenstemming bereikt. De K.N.P. heeft zichzelf vervolgens opgeheven. 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
Velden gemarkeerd met een sterretje (*) zijn verplicht
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in