gahetNA in the National Archives

Poldermodel overleeft kritiek al 75 jaar


Den Haag

Het dondert in het doorgaans zo vriendelijke polderoverleg tussen Nederlandse werkgevers en werknemers. Jacques Schraven, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, liet vorige week een bom afgaan toen hij aankondigde het CAO-overleg zonder de vakbonden te willen voeren. Een woedende FNV dreigde vervolgens om uit de Stichting van de Arbeid en de Sociaal Economische Raad (SER) te stappen. Als de partijen deze toon aanhouden, belandt het internationaal gelauwerde 'poldermodel' binnenkort op de schroothoop. Toch is dit niet voor het eerst dat dit typisch Nederlandse stukje politiek onder vuur ligt. Sinds de totstandkoming van het eerste overlegorgaan, de Hoge Raad van de Arbeid, is het geregeld hommeles in de polder. Een korte terugblik.

De inspanning van minister Aalberse

Het Nederlandse overleg tussen werkgevers en werknemers kent vele conflicten. Nog niet zo heel lang geleden, in 1977 waren het de vakbonden die het overleg in de Sociaal-Economische Raad en de Stichting van de Arbeid opschortten, vanwege een conflict over de CAO's. Ondanks alle conflicten en meningsverschillen overleggen de sociale partners en de overheid ruim 75 jaar in een of ander 'polderinstituut'. Vlak na de Eerste Wereldoorlog is het de minister van Arbeid, P.J.M. Aalberse die het eerste overlegorgaan in het leven roept: de Hoge Raad van Arbeid. Een van de belangrijkste onderwerpen voor de Hoge Raad van Arbeid is de totstandkoming van CAO's en de rol van de overheid daarin. De eerste wet op de collectieve arbeidsovereenkomst treedt in 1927 in werking. Uit een brief in het archief van het Ministerie van Sociale Zaken, afdeling arbeid en fabriekswezen, blijkt dat de top van het departement toch even moet wennen aan het nieuwe fenomeen van de CAO. De toenmalige directeur-generaal van den Arbeid, C.J.Ph. Zaalberg, schrijft aan zijn minister Aalberse dat die zo weinig mogelijk invloed moet winnen vanwege de mogelijke, negatieve, gevolgen voor de concurrentiepositie van het Nederlandse exportwezen. Daarnaast vreest hij de nivellerende werking op de lonen. Of in Zaalbergs woorden: 'In de eerste plaats is het een tastbare onbillijkheid, dat hij die driemaal zoveel tot de voortbrenging bijdraagt dan een ander, van de opbrengst slechts enkele procenten meer krijgt dan de minst produktieve kracht. In de tweede plaats neemt het den onmisbaren prikkel weg om door eigen inspanning (...) zich te ontwikkelen tot het hoogst bereikbare peil van vakbekwaamheid'.

Vredesinstituut

Toch komt de wet er. Tien jaar later, in 1937 wordt het zelfs wettelijk mogelijk CAO's algemeen verbindend te verklaren voor een hele bedrijfstak. Met die beslissing legt de overheid het fundament voor het poldermodel zoals  dit tot de dag van vandaag bestaat. Oud-minister Aalberse, in 1937 inmiddels  voorzitter van de Hoge Raad van Arbeid, is ervan overtuigd dat Nederland met een structureel overleg en commitment van beide partijen de enige juiste weg bewandelt. In een toespraak van voor de oorlog, bewaard in het archief van De Hoge Raad van Arbeid, beschrijft hij de tijd toen er nog geen CAO bestond, als een tijd 'dat in de individualistische georiënteerde Maatschappij het loon en de overige arbeidsvoorwaarden beheerscht werden, evenals de prijs der koopwaren, door de wet van vraag en aanbod'. De collectieve arbeidsovereenkomst is in zijn ogen "een werkelijk sociaal vredesinstituut'.

Bronnen uit het Nationaal Archief over dit onderwerp:

Archief Hoge Raad van Arbeid, 1920-1947, toegang 2.15.29

Archief ministerie van Sociale Zaken, Afdeling Arbeid, 1893-1941, toegang 2.15.31

Archief Sociaal-Economische Raad, 1950-1979, toegang 2.06.64
Archief Centrale Dienst der Arbeidsinspectie (directeur-generaal van de Arbeid, (1894) 1908-1950, toegang 2.15.05

 

Reacties

Nieuwe reactie inzenden
De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Toegelaten HTML-tags: <p> <a> <em> <strong> <br> <abbr>
  • Zet HTML-elementen in hoofdletters om naar kleine letters.
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in