gahetNA in het Nationaal Archief

Noordse Compagnie: jacht op walvissen

Week: 5 | 
27 januari 2014 - 03 februari 2014

‘Ter walvischvaart’

Als schipper Willem Barentsz eind 16e eeuw tevergeefs een noordelijke vaarroute naar China zoekt, ontdekt hij wel Spitsbergen, midden in een zee vol Groenlandse walvissen. Deze ontdekking legt de basis voor de Nederlandse walvisvaart. Door de stijgende vraag naar allerlei soorten olie is walvistraan een lucratief product. Nederlandse koopmannen besluiten begin 17e eeuw gezamenlijk ‘ter walvischvaart' te gaan.

Smeerenburg

Op een eilandje bij Spitsbergen stichten de Nederlandse walvisvaarders een nederzetting genaamd ‘Smeerenburg’. Het dorpje bestaat uit houten woningen, pakhuizen, traankokerijen en een begraafplaats. Het ijzige klimaat zorgt ervoor dat alleen ’s zomers mensen in Smeerenburg kunnen wonen en werken. Gelokt door het directe succes sluiten ook steden als Rotterdam, Hoorn, Enkhuizen en Middelburg zich bij de Noords Compagnie aan.

Michiel de Ruyter

Nederlands bekendste zeeheld, Michiel de Ruyter, heeft als stuurman dienst gedaan op een schip van de Noordse Compagnie. In 1633 vaart hij met ‘De Groene Leeuw’ naar het eiland Jan Mayen, iets ten zuiden van Spitsbergen. In 1635 gaat hij naar Spitsbergen. Het Nationaal Archief bewaart de scheepsjournalen van allebei deze reizen. De Groenlandse walvis is bij de compagniedienaren het meest gewild; hij zwemt traag en dichtbij land en is relatief eenvoudig te vangen. De Noordse Compagnie heet daarom ook wel Groenlandse Compagnie.

Einde

In 1642 wordt het octrooi van de Noordse Compagnie niet meer verlengd. Particulieren nemen de Nederlandse walvisvaart over. Door de fanatieke jacht zijn er aan het einde van de 17e eeuw nog maar weinig Groenlandse walvissen over. Smeerenburg wordt dan ook als nederzetting opgeheven. De resten van de nederzetting hebben tegenwoordig een beschermde status als onderdeel van het Noorse nationale park van noordwest Spitsbergen.

Nationaal Archief

Bibliotheek

  • Smeerenburg: het verblijf van Nederlandse walvisvaarders op de westkust van Spitsbergen in de zeventiende eeuw, L. Hacquebord, 1984, Regenboog, Groningen. Signatuur 204 C 21-22
  • Walvischvaarten, overwinteringen en jachtbedrijven in het hoge Noorden, 1633-1635, zes teksten verzameld en van aantekeningen voorzien door S.P. l’Honoré Naber, Utrecht: Oosthoek, 1930. Signatuur 64 E 24
Uitgebreid
Zoek in collecties
Zoek in